Banklarda 42,3 milyard manatlıq depozit: əhali əmanətlərini artırır, şirkətlər pulunu tələbli hesablarda saxlayır

Azərbaycan banklarının öhdəliklərinin təxminən dörddə üçü depozitlərin payına düşür. Lakin banklara yerləşdirilən vəsaitlərin strukturunda diqqətçəkən fərq var: əhali pulunun böyük hissəsini müddətli əmanətlərdə saxladığı halda, şirkətlərin depozitləri əsasən tələbli hesablarda cəmləşir. Bu fərq həm əhalinin yığıma yanaşmasını, həm də biznesin vəsaitlərdən istifadə xüsusiyyətlərini göstərir.

2026-cı ilin ilk 9 ayının nəticələrinə görə, bank sektorunun depozit portfeli 42 milyard 257,7 milyon manat təşkil edib. Bu, bankların cəmi öhdəliklərinin 76%-i deməkdir.

Bankların əsas maliyyə mənbəyi depozitlərdir

Depozitlər bank sektorunun öhdəliklərində dominant mövqeyini qoruyur. Sentyabrın sonuna hüquqi və fiziki şəxslərin depozitlərinin ümumi həcmi 42,3 milyard manata yaxınlaşıb.

Beləliklə, banklarda yerləşdirilən depozitlərin daha böyük hissəsi şirkətlərin payına düşür. Hüquqi şəxslərin depozitləri əhalinin əmanətlərini 5,4 milyard manat üstələyir.

Bu bölgü bankların maliyyələşməsində biznesin əhəmiyyətli rolunu göstərir. Eyni zamanda, hüquqi şəxslərin hesablarındakı vəsaitlərin hərəkəti bank sektorunun likvidliyinə təsir edə bilən amillərdən biridir.

Əhalinin əmanətlərinin 63,6%-i müddətlidir

Fiziki şəxslərin əmanət portfelində müddətli əmanətlər üstünlük təşkil edir. Sentyabrın sonuna onların həcmi 11 milyard 731,6 milyon manat olub. Bu, əhalinin ümumi əmanətlərinin 63,6%-nə bərabərdir.

Burada iki məqam diqqət çəkir. Birincisi, əhalinin əmanətlərinin təxminən hər 10 manatından 7-si milli valyutadadır. İkincisi, yığımların böyük hissəsi müddətli əmanətlərdə saxlanılır. Müddətli əmanətlərin payının yüksək olması əhalinin vəsaitlərinin müəyyən müddətə banklarda yerləşdirilməsinə üstünlük verdiyini göstərir.

Sentyabrda əhalinin müddətli əmanətləri 211 milyon manat artıb

2026-cı ilin sentyabr ayında fiziki şəxslərin müddətli əmanətləri əvvəlki aya nisbətən 1,8% artaraq 211 milyon manat çoxalıb və 11 milyard 731,6 milyon manata çatıb. Artımın bir ay ərzində qeydə alınması diqqətəlayiqdir. Lakin bu dinamikanın davamlı olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün əvvəlki ayların göstəricilərini, əmanət faizlərini və inflyasiyanı da nəzərə almaq lazımdır.

Əmanətlərin artması banklar üçün maliyyələşmə bazasının genişlənməsi baxımından müsbət amildir. Əmanətçilər üçün isə əsas məsələ nominal faiz gəliri ilə yanaşı, inflyasiya nəzərə alındıqdan sonra yığımların real alıcılıq qabiliyyətinin necə dəyişməsidir.

Banklara pul qoyanların sayı 231,9 min nəfərə çatıb

Əmanət bazarında yalnız vəsaitlərin həcmi deyil, əmanətçilərin sayı da artır. 2026-cı ilin sentyabrında bank sektoru üzrə unikal müddətli əmanətçilərin sayı aylıq müqayisədə 2,6% və ya 5 801 nəfər artaraq 231,9 min nəfərə çatıb. İlin əvvəlindən artım isə 19,4% və ya 37 723 nəfər təşkil edib.

Bu dinamika müddətli əmanətlərə marağın genişləndiyini göstərən göstəricilərdən biridir. Bununla belə, əmanətçilərin sayının artması ilə yanaşı, bir əmanətçiyə düşən orta məbləği də izləmək vacibdir. Çünki əmanətçilərin çoxalması və əmanətlərin həcminin artması bazarın müxtəlif istiqamətlərdə inkişafını ifadə edə bilər.

Şirkətlərin depozitlərinin 76%-i tələbli hesablardadır

Əhali ilə biznesin vəsait saxlama davranışı arasında əsas fərq burada üzə çıxır. Hüquqi şəxslərin tələbli depozitlərinin həcmi 18 milyard 97,6 milyon manatdır. Bu məbləğ şirkətlərin ümumi depozit portfelinin 76%-ni təşkil edir.

Tələbli depozitlər vəsaitin əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddət bitmədən istifadə oluna bildiyi hesabları əhatə edir. Biznes üçün bu, əməkhaqqı, təchizatçı ödənişləri, vergi və digər cari xərclərin maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin tələbli depozitlərin yüksək payı o deməkdir ki, şirkətlərin vəsaitlərinin böyük hissəsi müddətli əmanətlərdən fərqli olaraq daha çevik hərəkət edə bilər. Bu səbəbdən banklar likvidliklərini planlaşdırarkən korporativ müştərilərin hesablarındakı dəyişiklikləri də nəzərə almalıdırlar.

Bankların xarici öhdəlikləri ilin əvvəlindən 150,2 milyon manat azalıb

2026-cı ilin ilk 9 ayının sonunda bank sektorunun xarici öhdəlikləri 3 milyard 111,6 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici ilin əvvəli ilə müqayisədə 150,2 milyon manat azdır.

Məlumata görə, azalma əsasən qeyri-rezident hüquqi şəxslərin cari hesablarındakı vəsaitlərin həcminin aşağı düşməsi ilə əlaqədardır.

Banklar üçün əsas məsələ yalnız daha çox depozit cəlb etmək deyil. Əmanətlərin hansı valyutada yerləşdirilməsi, hansı müddətə cəlb olunması və nə dərəcədə sabit olması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki bankın maliyyə dayanıqlığı cəlb etdiyi vəsaitlərin həcmi ilə yanaşı, həmin vəsaitlərin nə qədər proqnozlaşdırıla bilən olmasından da asılıdır.