Valyuta qazancı hesabına 2 dəfə artan mənfəət

TuranBank-ın 2026-cı ilin ilk rübü üzrə maliyyə nəticələri ilk baxışda uğurlu görünür. Xalis mənfəətin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1.2 milyon manatdan 2.9 milyon manata yüksəlməsi, yəni 2 dəfədən çox artması diqqət çəkir. Lakin bu rəqəmlərin arxasına baxdıqda mənzərə o qədər də ideal deyil.

Əsas problem bankın fundamental biznesində — faiz gəlirlərində üzə çıxır. Faiz gəlirləri artsa da, faiz xərcləri daha sürətlə yüksəlib. Nəticədə xalis faiz gəliri cəmi 5%-ə yaxın artım göstərib. Bu isə o deməkdir ki, bankın kredit fəaliyyəti əvvəlki kimi effektiv gəlir yaratmır və marja tədricən sıxılır. Başqa sözlə, bank daha çox işləyir, amma əvvəlki qədər qazanmır.

Mənfəət artımının əsas yükü isə qeyri-faiz gəlirlərinin üzərinə düşür. Xüsusilə xarici valyuta əməliyyatlarından əldə edilən gəlir kəskin artaraq ümumi qeyri-faiz gəlirlərinin böyük hissəsini formalaşdırıb. Bu isə dayanıqlı və uzunmüddətli gəlir mənbəyi sayılmır. Valyuta bazarındakı dəyişikliklərdən asılı olan bu tip qazanc sabah eyni templə davam etməyə bilər və bankın maliyyə nəticələrini oynaq hala gətirir.

Digər tərəfdən, xərclərin artım tempi də narahatedicidir. Əmək haqqı və inzibati xərclərlə yanaşı, “digər xərclər” maddəsində kəskin sıçrayış müşahidə olunur. Bu isə bankın əməliyyat səmərəliliyinin zəiflədiyini göstərir. Gəlirlər artsa belə, xərclərin bu sürətlə böyüməsi gələcəkdə mənfəətə təzyiq yarada bilər.

Müsbət məqamlardan biri kreditlər üzrə mümkün zərərlər üçün ayrılan ehtiyatların azalmasıdır. Bu, ya kredit portfelinin keyfiyyətinin yaxşılaşdığını, ya da risklərin daha yumşaq qiymətləndirildiyini göstərə bilər. Hər iki halda, bu amil mənfəətin artmasına texniki dəstək verib.

Nəticə etibarilə, TuranBank-ın açıqladığı yüksək mənfəət artımı keyfiyyət baxımından suallar doğurur. Artımın əsas hissəsi dayanıqlı bank fəaliyyəti hesabına deyil, daha çox valyuta əməliyyatları və ehtiyatların azalması kimi amillərlə təmin olunub. Əsas biznesdə — yəni faiz marjasında zəif dinamika və xərclərin sürətli artımı isə bankın uzunmüddətli dayanıqlığı baxımından risk siqnalıdır.

Aktivlər niyə azalıb? 

TuranBank-ın 2026-cı ilin ilk rübü üzrə maliyyə vəziyyəti hesabatında ilk növbədə diqqət çəkən məqam aktivlərin ümumi həcminin azalmasıdır. Bankın aktivləri ilin əvvəlində 907 milyon manatdan 901 milyon manata düşüb. Daha maraqlısı isə bu azalmanın strukturudur. Nağd vəsaitlər və likvid aktivlər təxminən 107 milyon manatdan 82 milyon manata enib. Bu isə bankın likvidlik buferinə işarədir. Əvəzində banklararası yerləşdirmələr və digər maliyyə institutlarına yönələn vəsaitlər artıb. 

Kredit portfeli isə demək olar ki, dəyişməyib. Müştərilərə verilmiş kreditlərin xalis həcmi ciddi artım göstərmir. Strukturda istehlak və biznes kreditləri arasında balans qorunsa da, ümumi dinamika zəifdir. Bu isə əvvəlki hesabatda gördüyümüz kimi, faiz gəlirlərinin niyə zəif artdığını izah edir. Bank kreditləşmədə aqressiv böyümə nümayiş etdirmir.

Öhdəliklər tərəfdə isə maraqlı dəyişikliklər var. Depozitlər azalır — xüsusilə hüquqi şəxslərin depozitlərində azalma müşahidə olunur. Bu, korporativ müştərilərin bankdan vəsait çıxarması kimi yozula bilər ki, bu da etimad və ya alternativ imkanların artması ilə bağlı siqnal ola bilər. Eyni zamanda, bankın digər maliyyə institutlarından cəlb etdiyi vəsaitlər artır. Bu isə daha bahalı maliyyələşmə mənbələrinə keçid deməkdir.

Kapital tərəfi nisbətən stabildir. Bölüşdürülməmiş mənfəətin artması ümumi kapitalı bir qədər gücləndirir. Lakin bu artım əvvəlki təhlildə qeyd etdiyimiz kimi, keyfiyyətli və dayanıqlı gəlir hesabına deyil.

Ümumilikdə balans göstərir ki, TuranBank hazırda aqressiv böyümə mərhələsində deyil. Əksinə, müəyyən riskləri kompensasiya etməyə çalışaraq strukturunu dəyişir.