Azərbaycanda pərakəndə ticarət üzrə inam mənfi zonaya düşdü - TƏHLİL
Azərbaycanda pərakəndə ticarət sektorunda inam indeksinin mənfi zonaya düşməsi daxili istehlak bazarında yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının monitorinq nəticələrinə əsasən, 2026-cı ilin ilk rübündə pərakəndə ticarətdə inam indeksi -3,7 olub. Bu göstərici sektorda biznes gözləntilərinin zəiflədiyini və bazar iştirakçılarının daha ehtiyatlı davranmağa başladığını ortaya qoyur.
Ən diqqətçəkən məqamlardan biri satış gözləntilərindəki kəskin geriləmədir. Monitorinq nəticələrinə görə, satışlar üzrə gözləntilər 47 %-dən 20 %-ə qədər azalıb. Faktiki satış göstəricilərində də zəifləmə müşahidə olunur. Eyni zamanda mal ehtiyatlarının dəyişməsi üzrə bu ilin fevral ayında qeydə alınan -12,5 göstəricisi 2021-ci ildən bəri ən böyük azalma hesab edilir.
Bu dinamika bir neçə iqtisadi siqnal verir.
İlk növbədə görünür ki, istehlak bazarında əvvəlki illərlə müqayisədə daha zəif dinamika formalaşır. Son illərdə maaş və sosial ödənişlərin artımı daxili tələbi dəstəkləsə də, artıq əhali xərcləmələrdə daha ehtiyatlı davranmağa başlayır. Xüsusilə yüksək qiymət səviyyəsi, kredit yükü və gələcək iqtisadi gözləntilərlə bağlı qeyri-müəyyənlik istehlak qərarlarına təsir edir.
Pərakəndə ticarətdə inam indeksinin mənfi zonaya keçməsi o deməkdir ki, bazar iştirakçılarının əhəmiyyətli hissəsi yaxın aylarda satışların artacağına inanmır. Bu isə ticarət obyektlərinin mal sifarişlərini azaltmasına, ehtiyatları minimum səviyyədə saxlamağa çalışmasına gətirib çıxarır.
Əslində fevral ayında mal ehtiyatlarının rekord səviyyədə azalması da bunu göstərir. Sahibkarlar əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha az məhsul ehtiyatı saxlayırlar. Bu isə həm alıcılıq qabiliyyətinə dair ehtiyatlı yanaşmanın, həm də dövriyyə kapitalının qorunması cəhdinin göstəricisidir.
Digər tərəfdən, ölkədə ümumi pərakəndə ticarət dövriyyəsinin nominal olaraq artması vəziyyətin tam mənzərəsini əks etdirmir. Çünki dövriyyədəki artımın mühüm hissəsi qiymət artımları hesabına formalaşa bilər. Real satış həcmləri və istehlak aktivliyi isə əvvəlki templə böyümür.
Xüsusilə qeyri-ərzaq seqmentində zəifləmə daha qabarıq hiss olunur. Əhali gündəlik zəruri xərcləri qorusa da, iri və uzunmüddətli alışlara daha ehtiyatla yanaşır. Bu tendensiya məişət texnikası, mebel, elektronika və digər qeyri-prioritet məhsul qruplarında satış tempinin zəifləməsinə səbəb olur.
Mərkəzi Bankın istehlak kreditləri üzrə tələbləri sərtləşdirməsi də bazardakı dinamikanı təsirləndirən əsas amillərdəndir. Kredit resurslarının bahalaşması həm biznesin maliyyə imkanlarını məhdudlaşdırır, həm də istehlak kreditlərinin artım tempini aşağı salır. Nəticədə ticarət sektorunda əvvəlki illərdə müşahidə olunan yüksək dövriyyə sürəti zəifləyir.
Bununla yanaşı, regionda və qlobal bazarlarda davam edən qeyri-müəyyənlik də sahibkarların gözləntilərinə təsir edir. Ticarət sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlər artıq daha konservativ strategiyalara üstünlük verirlər.
Bütün bunlara baxmayaraq, hazırkı vəziyyət hələ böhran siqnalı kimi qiymətləndirilmir. Çünki əmək bazarında ciddi zəifləmə yoxdur, dövlət xərcləri iqtisadiyyatı dəstəkləyir və neft gəlirləri fiskal sabitliyi qoruyur. Lakin pərakəndə ticarətdə inam indeksinin mənfi zonaya keçməsi iqtisadi aktivliyin əvvəlki illərlə müqayisədə daha yavaş templə davam etdiyini göstərən vacib indikatorlardan biri hesab oluna bilər.
Əgər növbəti rüblərdə istehlak gözləntiləri və satış dinamikası bərpa olunmasa, bu tendensiya qeyri-neft sektorunda artım tempinə də təsir göstərə bilər.
