Xarici şirkətlərin Rusiyadakı aktivləri müharibəyə pul qazandırır: 6 şirkətdən ən azı 7,1 milyard rubl

Rusiyada fəaliyyətini davam etdirən xarici şirkətlərin bir hissəsi artıq öz ölkələrindəki baş ofislərinin nəzarətindən çıxıb. Kremlin müvəqqəti idarəçiliyinə verilən bu müəssisələrin Rusiya bölmələri isə milyardlarla rublu ordu üçün avadanlıq və texnika alınmasına yönəldir. Bloomberg-in araşdırması göstərir ki, xarici biznesin Rusiyadakı aktivlərinin taleyi təkcə mülkiyyət mübahisəsi deyil, həm də müharibənin maliyyələşdirilməsi məsələsinə çevrilib.
Rusiyada müvəqqəti idarəetməyə verilmiş xarici şirkətlərin yerli bölmələri hərbi ehtiyaclar üçün milyardlarla rubl vəsait ayırır. Bloomberg-in topladığı məlumatlara və Rusiya mediasının açıqlamalarına görə, bu vəsaitlərin böyük hissəsi Vladimir Putinin təşəbbüsü ilə yaradılmış “Xalq Cəbhəsi” təşkilatının “Qələbə naminə hər şey!” layihəsinə köçürülür.
Fond həmin pullarla Rusiya hərbçiləri üçün pilotsuz uçuş aparatları, nəqliyyat vasitələri, rabitə sistemləri və digər avadanlıqlar alır.
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi odur ki, bu vəsaitləri ayıran şirkətlərin bir çoxunun beynəlxalq ana şirkətləri artıq Rusiyadakı aktivlərinə faktiki nəzarət edə bilmir. Yəni formal mülkiyyət hüququ xarici şirkətdə qalsa da, müəssisələrin idarə olunması və maliyyə qərarları Rusiya daxilində təyin edilmiş rəhbərliyin əlindədir.
Ən azı 7,1 milyard rubl hərbi ehtiyaclara yönəldilib
Bloomberg-in məlumatlarına və müxtəlif media mənbələrinin açıqlamalarına əsasən, bir neçə xarici şirkətin Rusiyadakı bölmələri hərbi ehtiyaclar üçün iri məbləğlər köçürüb.
Şirkət | Hərbi ehtiyaclara ayrılan vəsait |
AkzoNobel (boya istehsalçısı) | Təxminən 2 mlrd. rubl |
AB InBev Efes (pivə istehsalçısı) | 1 mlrd. rubl |
Metro (pərakəndə ticarət şəbəkəsi) | 1 mlrd. rubl |
DKC (elektrik avadanlıqları istehsalçısı) | 1 mlrd. rubl |
Can-Pack (qablaşdırma istehsalçısı) | 1,5 mlrd. rubl |
Rockwool-un keçmiş Rusiya bölməsi | 600 mln. rubl |
Cəmi | Ən azı 7,1 mlrd. rubl |
Ən böyük köçürmələrdən biri Niderland mənşəli boya istehsalçısı AkzoNobel-in Rusiyadakı aktivləri ilə bağlıdır. Şirkətin yerli bölməsinin hərbi ehtiyaclara təxminən 2 milyard rubl ayırdığı bildirilir.
Belçika və Türkiyə tərəfdaşlığı əsasında fəaliyyət göstərən AB InBev Efes, eləcə də Almaniyanın Metro ticarət şəbəkəsi və İtaliyanın DKC şirkətinin Rusiya bölmələri hər biri 1 milyard rubl köçürüb.
Polşanın Can-Pack şirkətinin Rusiyadakı aktivləri isə ilin əvvəlində iki tranşla ümumilikdə 1,5 milyard rublu “Xalq Cəbhəsi” fonduna göndərib. Danimarkanın Rockwool şirkətinin keçmiş Rusiya bölməsi də 600 milyon rubl ayırıb. Bu məbləğlərin hamısının eyni hesabat dövrünə aid olmadığını nəzərə almaq lazımdır. Söhbət müxtəlif şirkətlərin ayrı-ayrı vaxtlarda etdiyi köçürmələrdən gedir.
Xarici şirkətlər nəzarəti itirib, amma aktivlər Rusiyada işləməyə davam edir
Rusiyada xarici aktivlərin müvəqqəti idarəetməyə verilməsi mexanizmi 2023-cü ildə yaradılıb. Bu mexanizmə əsasən, Moskva “qeyri-dost ölkələr” adlandırdığı dövlətlərdə qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərin Rusiyadakı törəmə müəssisələrinin əməliyyat idarəçiliyini yerli strukturlara verə bilər.
Belə hallarda xarici ana şirkət hüquqi baxımdan aktivlərin sahibi olaraq qala bilər, lakin müəssisənin gündəlik fəaliyyətinə və idarəetmə qərarlarına faktiki nəzarətini itirir.
Bloomberg-in məlumatına görə, son dövrlərdə bu mexanizmdən istifadə daha da intensivləşib. Sentyabr ayından etibarən Rusiya hakimiyyəti bir sıra xarici şirkətlərin aktivlərini müvəqqəti idarəetməyə verib. Bunların arasında Nestlé, Metro, Auchan, “Lemana PRO” (əvvəllər Leroy Merlin) və Japan Tobacco International-ın yerli aktivləri də var.
Reuters-in oktyabrın sonundakı məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvarından etibarən Rusiyada 20-dən çox xarici şirkətin aktivləri müvəqqəti idarəetməyə verilib. Bloomberg-in məlumatlarında isə bu prosesin əsasən Avropa şirkətlərinə təsir etdiyi vurğulanır.
RBC-nin noyabrın 5-nə olan hesablamasına görə, 2023-cü ilin aprelindən həmin tarixədək 34 xarici şirkət və qrupun aktivləri bu rejimə keçirilib. Sonradan bəzi aktivlər üzrə müvəqqəti idarəetmə ləğv edilsə də, 27 şirkət və qrupun aktivləri bu rejimdə qalıb.
Ana şirkətlər məsuliyyətdən uzaqlaşmağa çalışır
Məsələnin ən həssas tərəfi köçürmələrin xarici şirkətlərin beynəlxalq baş ofislərinin razılığı ilə həyata keçirilib-keçirilməməsidir.
AkzoNobel-in Niderlanddakı ana şirkəti Bloomberg-ə bildirib ki, Rusiyadakı aktivlər üzərində nəzarəti tamamilə itirib və orada baş verənlərdən yalnız media vasitəsilə xəbər tutur.
Metro AG də Rusiya bölməsinin hərbi ehtiyaclar üçün 1 milyard rubl ayırması ilə bağlı qərarı təsdiqləmədiyini açıqlayıb. Şirkət daha əvvəl bu cür hərbi dəstəyə qarşı olduğunu və belə maliyyələşmənin öz biznes prinsiplərinə zidd sayıldığını bildirib.
AB InBev və DKC-nin Avropadakı nümayəndələri isə Bloomberg-in sorğusuna cavab verməyiblər. Bu vəziyyət beynəlxalq biznes üçün ciddi reputasiya və hüquqi risk yaradır. Ana şirkətlər Rusiyadakı törəmə müəssisələrinə nəzarəti itirsələr də, həmin müəssisələrin fəaliyyəti və müharibəyə yönələn ödənişləri onların adları ilə əlaqələndirilir.
Beləliklə, şirkətlərin Rusiyadan çıxmaq və ya fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmaq qərarı verməsi ilə aktivlər üzərində faktiki nəzarətin itirilməsi arasında böyük fərq yaranır.
Dəstək yalnız pulla məhdudlaşmır
Bloomberg-in diqqət çəkdiyi digər nümunə əvvəllər Danimarkanın Carlsberg şirkətinə məxsus olmuş “Baltika” pivə istehsalçısıdır. Şirkət hazırda Rusiya hərbçiləri üçün kofein və vitaminlərlə zənginləşdirilmiş alkoqolsuz içki istehsal edir. “Özümüzünkülər üçün” mənasını verən “Для СВОих” adlı məhsulun cəbhə xəttinə göndərildiyi və hərbçilərə pulsuz paylandığı bildirilir.
Bu nümunə xarici mənşəli bizneslərin Rusiyadakı fəaliyyətinin müharibə ilə əlaqəsinin yalnız pul köçürmələrindən ibarət olmadığını göstərir. Müəssisələrin məhsul və istehsal imkanları da hərbi ehtiyaclara yönəldilə bilər.
Rusiya niyə xarici aktivləri nəzarətə götürür?
Kremlin bu siyasətinin arxasında iqtisadi və geosiyasi səbəblər dayanır. 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibənin başlamasından sonra Qərb ölkələri Rusiyanın dövlət və özəl aktivlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib, Rusiyanın xaricdəki aktivlərinin bir hissəsini dondurub.
Moskva isə xarici şirkətlərin Rusiyadakı aktivlərini nəzarətə götürməklə buna cavab vermək imkanını qoruyur. Vladimir Putin oktyabrda müvəqqəti idarəetmə mexanizmini Qərbin Rusiya aktivlərini müsadirə etməsi ehtimalına qarşı çəkindirici vasitə kimi təqdim edib. O, Qərb ölkələri Rusiyanın aktivlərini geri qaytaracağı təqdirdə xarici sahiblərin də öz müəssisələrinə nəzarəti bərpa edə biləcəyini istisna etməyib.
Bloomberg-in məlumatına görə, Rusiya hakimiyyəti ABŞ şirkətlərinin aktivlərinə Avropa və Yaponiya şirkətləri ilə müqayisədə daha ehtiyatlı yanaşır. Bunun səbəblərindən biri Kremlin Donald Tramp administrasiyası ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyi, digəri isə Vaşinqtonun sanksiyaları qlobal miqyasda tətbiq etmək imkanlarından çəkinməsidir.
Milyardlar Rusiya büdcəsinin müharibə xərcləri ilə müqayisədə nə qədərdir?
Bloomberg-in qiymətləndirməsinə görə, xarici şirkətlərin Rusiyadakı bölmələrinin hərbi ehtiyaclara ayırdığı milyardlarla rubl Rusiya dövlətinin müharibəyə xərclədiyi vəsaitlə müqayisədə kiçik məbləğdir.
Bu il Rusiyanın müharibə xərclərinin 17 trilyon rublu (təxminən 206 milyard dollar) keçəcəyi gözlənilir. Beləliklə, yuxarıda sadalanan 7,1 milyard rubl həmin məbləğin cüzi hissəsidir. Ancaq burada məsələ yalnız vəsaitin həcmi deyil. Xarici şirkətlərin Rusiyadakı aktivlərinin hərbi ehtiyacların maliyyələşdirilməsinə cəlb edilməsi Kremlin biznesə nəzarət imkanlarının genişləndiyini göstərir. Eyni zamanda, müvəqqəti idarəetməyə təyin olunan yeni rəhbərlik üçün dövlətə sədaqət nümayiş etdirmək vasitəsinə çevrilir.











