Dünyada taxıl ehtiyatları artacaq, amma ərzaq bazarında ucuzlaşma zəmanəti yoxdur

FAO 2027-ci ildə qlobal taxıl ehtiyatlarının 1,8% artacağını proqnozlaşdırır. Bununla belə, dünya taxıl ticarətinin 3,3% azalacağı, düyü istehsalının son dörd mövsümdə ilk dəfə geriləyəcəyi, şəkər istehsalının isə istehlakı ödəməyəcəyi gözlənilir. Bu mənzərə ərzaq bazarında qiymətlərin bütün məhsullar üzrə eyni istiqamətdə dəyişməyəcəyini göstərir.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) qlobal ərzaq bazarına dair yeni proqnozlarını açıqlayıb. Təşkilatın qiymətləndirməsinə görə, 2027-ci ildə başa çatacaq mövsümlər üzrə dünya taxıl ehtiyatları əvvəlki mövsümlə müqayisədə 1,8% artacaq. Lakin ehtiyatların artması fonunda beynəlxalq taxıl ticarətinin azalacağı gözlənilir.
FAO-nun proqnozuna əsasən, 2026/2027 mövsümündə dünya taxıl ticarəti 3,3% azalaraq 507,7 milyon tona düşəcək. Azalmanın əsas səbəbi buğda ticarətində gözlənilən geriləmədir. Buğda üzrə beynəlxalq ticarətin 8,6% azalacağı proqnozlaşdırılır.
Taxıl ehtiyatları niyə artır?
FAO qlobal taxıl ehtiyatlarının 2027-ci ildə 17,2 milyon ton artaraq yüksələcəyini gözləyir. Bu artımın əsas mənbəyi Rusiya və Ukraynada buğda ehtiyatlarının çoxalması olacaq. İxrac marşrutlarında yaranan məhdudiyyətlər və logistika problemləri həmin ölkələrdə məhsulun bir hissəsinin ehtiyatlarda qalmasına səbəb olur.
Beləliklə, ehtiyatların artması yalnız yüksək istehsalın nəticəsi deyil. Məhsulun beynəlxalq bazarlara çıxarılmasında yaranan çətinliklər də bu prosesə təsir göstərir.
FAO-nun hesablamalarına görə, 2026/2027 mövsümünün sonunda dünya taxıl ehtiyatlarının istehlaka nisbəti 32,4% təşkil edəcək. Bu göstərici əvvəlki mövsümlə müqayisədə bir qədər yüksəkdir və qlobal təchizatın ümumilikdə kifayət qədər rahat səviyyədə qalacağına işarə edir.
Düyü istehsalı azalacaq
Taxıl bazarında ümumi ehtiyatların artması bütün məhsullar üzrə təklifin yüksəlməsi demək deyil. FAO-nun proqnozunda diqqətçəkən məqamlardan biri düyü istehsalının son dörd mövsümdə ilk dəfə azalacağıdır.
2026-cı ildə qlobal düyü istehsalının 2,5% azalaraq 552 milyon tona düşəcəyi gözlənilir. Bu geriləmə istehsalçıların gəlirliliyinin zəifləməsi və El-Ninyo ilə əlaqəli əlverişsiz hava şəraiti ilə izah olunur.
Dünya üzrə düyü istehlakının isə 2026/2027 mövsümündə artaraq 558,8 milyon tona çatacağı proqnozlaşdırılır. Nəticədə istehlakın istehsalı üstələməsi və qlobal düyü ehtiyatlarının azalması gözlənilir. Bununla belə, əvvəlki dövrlərdən qalan yüksək ehtiyatlar bazardakı təzyiqi müəyyən qədər yumşalda bilər.
Şəkər və bitki yağlarında təklif riski
FAO-nun hesabatında şəkər bazarına dair də diqqətçəkən proqnoz yer alır. Təşkilat qlobal şəkər istehsalının istehlak səviyyəsindən aşağı olacağını bildirir. Bu isə bazarda təklif-tələb balansının daha da sıxlaşması ehtimalını artırır.
Digər tərəfdən, yağlı toxum istehsalının rekord səviyyəyə çatacağı gözlənilir. Ancaq bu artım bitki yağları bazarında ehtiyatların mütləq çoxalacağı demək deyil. Bioyanacaq sektorundan gələn güclü tələbat bitki yağlarının daha böyük hissəsinin sənaye məqsədləri üçün istifadə olunmasına və ehtiyatların azalmasına səbəb ola bilər.
Bu məqam xüsusilə vacibdir: kənd təsərrüfatı məhsullarına tələbatı yalnız ərzaq istehlakı müəyyən etmir. Enerji və bioyanacaq sektorunun tələbi də bəzi məhsulların qiymət dinamikasına təsir göstərir. Süd istehsalı artacaq, ət bazarında fərqli dinamika gözlənilir. FAO 2026-cı ildə dünya üzrə süd istehsalının 1,8%, süd məhsulları ticarətinin isə 2,1% artacağını proqnozlaşdırır. Ət istehsalında isə artımın məhdud olacağı gözlənilir. Artım əsasən quş əti hesabına təmin ediləcək, mal əti və qoyun əti istehsalında isə azalma proqnozlaşdırılır.
Balıqçılıq və akvakultura sektorunda ümumi istehsalın 0,3% artacağı ehtimal olunur. Bununla yanaşı, açıq sularda balıq ovu üzrə istehsalın El-Ninyo ilə əlaqəli əlverişsiz şərait və yüksək yanacaq xərcləri səbəbindən 3,4% azalacağı gözlənilir.
Azərbaycan üçün bu proqnozlar nə deməkdir?
Qlobal ərzaq bazarında ehtiyatların artması Azərbaycan kimi ərzaq məhsullarının bir hissəsini idxal edən ölkələr üçün müsbət siqnal sayıla bilər. Lakin bu, idxal xərclərinin və daxili ərzaq qiymətlərinin avtomatik azalacağı anlamına gəlmir.
İlk növbədə, taxıl ehtiyatlarının artması ilə beynəlxalq ticarətin azalması arasında fərq nəzərə alınmalıdır. Ehtiyatların müəyyən ölkələrdə toplanması, ixrac marşrutlarında məhdudiyyətlər və logistika xərcləri məhsulun idxalçı bazarlara çatdırılmasına təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, düyü istehsalının azalması, şəkər istehsalının istehlakdan geri qalması və bitki yağlarına bioyanacaq sektorundan gələn tələbat ayrı-ayrı məhsullar üzrə qiymət təzyiqini saxlaya bilər.
Ona görə də qlobal taxıl ehtiyatlarının artımını ümumi ərzaq ucuzlaşmasının göstəricisi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. FAO-nun proqnozu daha çox onu göstərir ki, 2027-ci ildə ərzaq bazarının ümumi təchizatı nisbətən dayanıqlı qala bilər, lakin məhsullar üzrə vəziyyət fərqli olacaq. Hava şəraiti, logistika və ticarət siyasətindəki dəyişikliklər isə bu proqnozların reallaşmasına təsir edə biləcək əsas risklər olaraq qalır.











