Beynəlxalq reytinq agentliyi Fitch Ratings qlobal iqtisadiyyatın inkişaf perspektivləri ilə bağlı qiymətləndirməsini aşağı salıb. Agentlik Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginliyin, enerji qiymətlərində artımın və təchizat zəncirlərində yaranan problemlərin dünya iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərdiyini bildirib.

Fitch niyə qlobal görünüşü pisləşdirib?

Fitch-in yenilənmiş hesabatına görə, ABŞ-İran qarşıdurmasının yaratdığı enerji şoku qlobal iqtisadi artım perspektivlərini zəiflədib. Agentlik 2026-cı il üzrə qlobal ÜDM artımı proqnozunu 0,2 faiz bəndi azaldaraq 2,4%-ə endirib. Əsas səbəb kimi yüksək enerji qiymətlərinin inflyasiyanı artırması, istehlak xərclərini zəiflətməsi və şirkətlərin istehsal xərclərini yüksəltməsi göstərilir.

Hürmüz böhranı neft bazarına necə təsir edir?

Fitch hesab edir ki, Hürmüz boğazında yaranmış problemlər enerji bazarlarında təzyiqi artırıb. Bu səbəbdən agentlik 2026-cı il üzrə Brent markalı neftin orta qiyməti proqnozunu bir barel üçün 70 dollardan 87 dollara yüksəldib. Hesabatda qeyd olunur ki, boğazın uzun müddət bağlı qalması qlobal enerji təchizatında ciddi risklər yaradır.

Ən çox hansı iqtisadiyyatlar təsirlənəcək?

Agentliyin baza ssenarisinə görə, ABŞ iqtisadiyyatının artım tempi 1,9%-ə, avrozonanın isə 0,9%-ə enəcək. Bununla yanaşı, Çin iqtisadiyyatı ilə bağlı proqnoz əksinə yüksəldilib və 4,6%-ə çatdırılıb. Fitch bunu Çinin ixrac göstəricilərinin gözləntilərdən daha güclü olması ilə əlaqələndirir.

Daha pis ssenari mümkündürmü?

Fitch daha mənfi ssenarinin də mümkün olduğunu vurğulayır. Əgər neftin orta qiyməti 100 dollar səviyyəsinə yüksələrsə, maliyyə bazarlarında təzyiq artsa və kredit şərtləri sərtləşərsə, ABŞ-da iqtisadi artım 0,8%-ə, avrozonada 0,3%-ə, Çində isə 3,4%-ə qədər zəifləyə bilər.

İnflyasiya yenidən əsas riskə çevrilir

Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, enerji qiymətlərinin bahalaşması real gəlirləri azaldır və istehlakçıların alıcılıq qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir. Eyni zamanda, şirkətlərin istehsal və logistika xərclərinin artması inflyasiya təzyiqlərini gücləndirir. Bu da mərkəzi bankların faiz dərəcələrini gözlənildiyindən daha uzun müddət yüksək səviyyədə saxlamasına səbəb ola bilər.

Süni intellekt investisiyaları iqtisadiyyata dəstək verir

Fitch hesabatında maraqlı bir məqama da diqqət çəkir. Agentliyin baş iqtisadçısı Brayan Koultonun sözlərinə görə, qlobal miqyasda süni intellekt texnologiyalarına yönələn investisiyalar iqtisadi fəallığı müəyyən qədər dəstəkləyir. Xüsusilə Asiyada yarımkeçirici və texnologiya sektorlarına tələbin artması iqtisadi aktivliyin zəifləməsinin qarşısını qismən alır.

Qlobal iqtisadiyyat yeni risk mərhələsinə daxil olur

Fitch-in son qiymətləndirməsi göstərir ki, dünya iqtisadiyyatı üçün əsas risklər artıq təkcə yüksək faiz dərəcələri və inflyasiya deyil. Geosiyasi qarşıdurmalar, enerji təchizatında qeyri-müəyyənlik və qlobal ticarət marşrutlarında yaranan problemlər də iqtisadi artımın əsas təhdidlərinə çevrilib. Bu baxımdan, yaxın aylarda Yaxın Şərqdəki hadisələrin inkişafı qlobal bazarların istiqamətini müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq.