Rusiya Qərb mərkəzli internetdən uzaqlaşır. Özünün rəqəmsal ekosistemini qurur
Ukrayna müharibəsi və Qərbin sərt iqtisadi sanksiyalarının təsiri ilə Rusiya yalnız iqtisadi sahədə deyil, həm də internet dünyasında əhəmiyyətli dəyişikliklərə gedir. Kremlin məqsədi Qərb mərkəzli internet infrastrukturundan kənar daha müstəqil və özünü təmin edən bir rəqəmsal ekosistem yaratmaqdır.
Bu çərçivədə Roskomnadzor — Rusiya Federal Məlumat Texnologiyaları və Kütləvi Kommunikasiya Nəzarət Agentliyi — ölkədəki internet trafikinə nəzarəti xeyli mərkəzləşdirən yeni hüquqi və texniki rejimlər tətbiq edib. Belə tədbirlər, xarici platformaların istifadəsindəki məhdudiyyətlərlə müşayiət olunur.
Qərb platformalarına məhdudiyyətlər və yerli alternativlər
Bir sıra Qərb sosial media və xidmət platformalarının Rusiya ərazisində istifadəsi məhdudlaşdırılıb. Məsələn:
YouTube bəzi bölgələrdə bloklanıb və onun trafiki süni olaraq yavaşladılıb.
WhatsApp tamamilə qadağan edilib.
Meta şirkətinə məxsus Facebook və Instagram da tətbiq olunan məhdudiyyətlərlə qarşılaşıb.
Bu məhdudiyyətlər nəticəsində milyonlarla istifadəçi yerli xidmətlərə yönəlib. Məsələn, Rusiyanın “Facebook-u” kimi tanınan VKontakte (VK) və mesajlaşma servisi Telegram artan istifadəçi tələbatını qarşılamağa başlayıb.
Eyni zamanda, MAX adlı yerli tətbiq portalı da dövlət strukturları və digər istifadəçilər arasında sürətlə populyarlıq qazanır; onun artıq 70 milyondan çox istifadəçisi olduğu bildirilir.
“RuNet” – Qlobal İnternetdən Əlaqəsi Azaldılmış Milli Şəbəkə
Rusiya hökumətinin hədəfi “RuNet” adlandırılan milli internet şəbəkəsi yaratmaqdır ki, bu da qlobal internetlə tam əlaqəsi olmasa belə işləyə biləcək infrastrukturdur. Bu layihə çərçivəsində:
milli DNS serverləri yaradılır,
dövlət və kritik infrastrukturlar yerli proqram təminatı əsasında fəaliyyət göstərir,
və maliyyə məlumatlarının ölkə xaricinə çıxışı məhdudlaşdırılır.
Həmçinin qanunvericilik çərçivəsində pasportsuz SIM kart satışının qadağan edilməsi və böyük sosial media kanallarının dövlət qeydiyyatına məcburi qoşulması kimi tələblər tətbiq olunur. Bu addımlar internetdə anonimliyi praktiki olaraq aradan qaldırır.
İnkişaf Çətinlikləri və Gələcək Perspektivləri
Rusiya “dijital suverenlik” modelinə keçid edərkən, Qərb texnologiya şirkətlərinin bazardan çıxması ilə bağlı çətinliklərlə üzləşir. Məsələn, Intel, AMD və Cisco kimi şirkətlərin məhsullarına çıxış məhdudlaşdığından yerli data mərkəzləri və yüksək texnologiyalı infrastruktur sahələrində problemlər yaranıb. Çözüm kimi Çin tədarükçülərinə və paralel idxal mexanizmlərinə müraciət edilir, lakin bu, xüsusilə 5G və süni intellekt kimi sahələrdə hədəflərin tam yerinə yetirilməsini çətinləşdirir.
Rusiya bu addımlarla təkcə sərhəd daxilində rəqəmsal müstəqilliyini gücləndirmir, eyni zamanda internetin gələcək strukturunda daha çox suverenlik modelini formalaşdırmağı hədəfləyir.
