Bankların geri ala bilmədiyi problemli borclar: ən riskli kreditlər hansı sahələrdə cəmlənir

2025-ci ilin ilk on ayında Azərbaycan bank sektorunda problemli (QİK) kreditlərin həcmi 805,3 milyon manat təşkil edib. Ümumi kredit portfelində QİK-lərin payı 2,7% olmaqla, sektor üzrə risklərin idarəolunan səviyyədə qaldığını göstərir. Lakin struktur təhlil risklərin hansı seqmentlərdə daha çox toplandığını aydın şəkildə üzə çıxarır.

Əsas yük biznes kreditlərinin üzərindədir

Qeyri-işlək kreditlərin 55,6%-i biznes kreditlərinin payına düşür. 447,4 milyon manatlıq bu göstərici biznes sektorunda maliyyə intizamı ilə yanaşı, bazar dalğalanmaları, likvidlik çətinlikləri və bəzi sahələrdə gəlirliliyin zəifləməsi kimi faktorların hələ də təsirli olduğunu göstərir.

Eyni zamanda, biznes kreditləri üzrə QİK nisbətinin 2,9% səviyyəsində qalması onu deməyə əsas verir ki, problemli kreditlərin həcmi böyük olsa da, ümumi biznes kredit portfeli ilə müqayisədə risk kritik həddə deyil. Bu, bankların korporativ kreditləşmədə risk qiymətləndirmə mexanizmlərini nisbətən düzgün qurduğunu göstərir.

İstehlak kreditləri: nisbətən yüksək risk zonası

Strukturda ikinci böyük pay istehlak kreditlərinə məxsusdur. Bu kateqoriya üzrə qeyri-işlək kreditlərin həcmi 325,8 milyon manat olmaqla ümumi QİK-lərin 40%-dən çoxunu təşkil edir.

Daha diqqətçəkən məqam isə istehlak kreditləri üzrə QİK nisbətinin 3,5% olmasıdır. Bu göstərici bütün kredit növləri arasında ən yüksəkdir və əhalinin gəlir sabitliyi, borc yükü və inflyasiya amillərinin istehlak kreditlərinin geri qaytarılmasına birbaşa təsir etdiyini göstərir. Xüsusilə pərakəndə kreditləşmənin sürətli artdığı dövrlərdə bu risklərin diqqətdə saxlanması vacibdir.

İpoteka kreditləri: ən sağlam seqment

Təhlil göstərir ki, ipoteka kreditləri bank portfellərinin ən stabil hissəsi olaraq qalır. Qeyri-işlək ipoteka kreditlərinin həcmi cəmi 32,1 milyon manat, QİK nisbəti isə 0,7% təşkil edir.

Bu, uzunmüddətli və təminatlı kredit mexanizmlərinin effektiv işlədiyini, həmçinin ipoteka sahəsində dövlət dəstəyi mexanizmlərinin riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını təsdiqləyir.

Ümumilikdə, 2,7%-lik QİK/Kredit portfeli nisbəti bank sektorunda maliyyə sabitliyinin qorunduğunu göstərir. Lakin struktur göstəricilər açıq şəkildə bildirir ki, risklər əsasən biznes və istehlak kreditlərində cəmlənir. İpoteka kreditləri isə aşağı riskli və dayanıqlı istiqamət olaraq qalır.

Qeyd edək ki, bu dövrdə bankların cəmi kredit portfeli 29 milyard 404 mln. manatdır. Kredit portfelinin strukturu: ı) biznes kreditləri – 53.1% (15,623.4 mln. manat); ıı) istehlak kreditləri – 31.4% (9,232.4 mln. manat) və ııı) ipoteka kreditləri – 15.5% (4,548.1 mln. manat).