Əsas məzmuna keç
Bakı +9°, az buludlu
--:--:--
Tez-tez axtarılanlarBölmələr
Bank

Biznes kreditlərinin 55%-⁠i girovsuzdur: banklar ən çox hansı sahibkarlara təminatsız borc verir? - TƏHLİL

Biznes kreditlərinin 55%-i girovsuzdur: banklar ən çox hansı sahibkarlara təminatsız borc verir? - TƏHLİL

Azərbaycanda bankların biznes kreditləri portfelində kreditlərin 27,3 faizi ümumiyyətlə təminatsızdır. Mikro sahibkarlıqda isə bu göstərici 55,3 faizə çatır. Başqa sözlə, mikro sahibkarlara verilən hər iki kreditdən birindən çoxu girov və digər təminat olmadan rəsmiləşdirilir. Bu mənzərə bankların kredit siyasəti, sahibkarların maliyyəyə çıxışı və biznes kreditləri üzrə risklərin bölüşdürülməsi ilə bağlı maraqlı suallar yaradır.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə olan məlumatları bankların biznes kreditləri portfelində təminat strukturunun sahibkarlıq subyektlərinin ölçüsünə görə ciddi fərqləndiyini göstərir. İri və orta sahibkarlıq subyektlərinə verilən kreditlərdə təminatlı borclanma üstünlük təşkil etdiyi halda, mikro sahibkarlıqda mənzərə tamamilə fərqlidir: kreditlərin yarıdan çoxu təminatsızdır.

Bu fərq təkcə bankların risk iştahını deyil, həm də bizneslərin girov təqdim etmək imkanlarını, maliyyəyə çıxış şərtlərini və kredit bazarının strukturunu əks etdirir.

Biznes kreditlərinin 27,3 faizi təminatsızdır

Mərkəzi Bankın açıqladığı statistikaya əsasən, 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə bankların biznes kreditləri portfelinin 45,3 faizi təminatlı, 27,4 faizi qismən təminatlı, 27,3 faizi isə təminatsız kreditlərdən formalaşıb.

Beləliklə, biznes kreditlərinin 72,7 faizi ya tam, ya da qismən təminata malikdir. Bununla belə, portfelin dörddə birindən çoxunun təminatsız olması bankların biznes kreditləşməsində girovdan başqa meyarlara da əhəmiyyət verdiyini göstərir.

Burada bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: qismən təminatlı kredit tam təminatlı kreditlə eyni deyil. Belə kreditlərdə girovun və ya digər təminatın dəyəri borcun bütün məbləğini qarşılamaq üçün kifayət etməyə bilər. Buna görə də təminatlı və qismən təminatlı kreditləri bir kateqoriyada birləşdirmək risklərin qiymətləndirilməsi baxımından düzgün olmaz.

Mikro sahibkarlıqda hər iki kreditdən biri girovsuzdur

Statistikada ən diqqətçəkən məqam mikro sahibkarlıq subyektlərinə verilən kreditlərin təminat strukturudur. Bu kateqoriyada kreditlərin cəmi 25 faizi tam təminatlıdır. 19,7 faizi qismən təminatlı, 55,3 faizi isə təminatsızdır.

Bu göstərici mikro sahibkarlıq üçün bank maliyyələşməsinin fərqli modelə əsaslandığını göstərir. Mikro bizneslərin bir hissəsi bank qarşısında yüksək dəyərli daşınmaz əmlak, avadanlıq və ya digər girov təqdim etmək imkanına malik olmaya bilər. Belə şəraitdə banklar kredit qərarı verərkən sahibkarın dövriyyəsini, pul axınlarını, fəaliyyət tarixçəsini və ödəmə qabiliyyətini daha çox nəzərə ala bilərlər.

Digər tərəfdən, təminatsız kreditlərin yüksək payı avtomatik olaraq həmin kreditlərin problemli olması demək deyil. Girovun olmaması kredit riskinin daha yüksək ola biləcəyini göstərən amillərdən biridir, lakin borcalanın maliyyə vəziyyəti və kreditin qaytarılma qabiliyyəti də həlledici əhəmiyyət daşıyır.

İri və orta biznes banklar üçün daha təminatlı görünür

İri sahibkarlıq subyektlərinə verilən kreditlərin 58 faizi tam təminatlıdır. Qismən təminatlı kreditlərin payı 25,1 faiz, təminatsız kreditlərin payı isə 16,9 faizdir. Orta sahibkarlıqda tam təminatlı kreditlərin payı 52 faiz, qismən təminatlı kreditlərin payı 36,2 faiz, təminatsız kreditlərin payı 11,8 faiz təşkil edir.

Maraqlı məqam budur ki, təminatsız kreditlərin ən aşağı payı məhz orta sahibkarlıqda qeydə alınıb. Bu göstərici iri bizneslə müqayisədə 5,1 faiz bəndi azdır. Kiçik sahibkarlıqda isə kreditlərin 42,7 faizi təminatlı, 33,4 faizi qismən təminatlı, 23,9 faizi təminatsızdır.

Sahibkarlıq kateqoriyası

Təminatlı

Qismən təminatlı

Təminatsız

İri

58,0%

25,1%

16,9%

Orta

52,0%

36,2%

11,8%

Kiçik

42,7%

33,4%

23,9%

Mikro

25,0%

19,7%

55,3%

Bu rəqəmlər göstərir ki, biznesin ölçüsü böyüdükcə təminatlı kreditlərin payı ümumilikdə artır, mikro sahibkarlıqda isə təminatsız maliyyələşmə daha geniş yayılıb.

Banklar girovdan başqa nəyə baxır?

Biznes kreditləşməsində girov bank üçün əsas riskazaldıcı vasitələrdən biri olsa da, yeganə meyar deyil. Xüsusilə mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri ilə işləyərkən banklar biznesin real pul axınını, dövriyyəsini, gəlirliliyini və kredit tarixçəsini qiymətləndirməlidir.

Təminatsız kreditlərin mövcudluğu bankların sahibkarın ödəmə qabiliyyətinə əsaslanaraq maliyyələşmə qərarı verə bildiyini göstərir. Bu, bir tərəfdən, girov təqdim etmək imkanı məhdud olan bizneslər üçün maliyyəyə çıxışı asanlaşdıra bilər. Digər tərəfdən, borcalanın gəlirləri zəiflədikdə bankın borcun geri qaytarılmasını təmin edən əlavə aktivə çıxışı olmur.

Əsas risk girovun olmaması deyil, kreditin qaytarılmamasıdır

Beləliklə, bu statistikaya iki istiqamətdən baxmaq lazımdır. Birincisi, mikro sahibkarlıqda təminatsız kreditlərin 55,3 faizlik payı girov imkanları məhdud olan bizneslərin maliyyəyə çıxışı baxımından müsbət siqnal ola bilər. Banklar yalnız daşınmaz əmlak və digər girovları deyil, biznesin gəlir yaratmaq qabiliyyətini də qiymətləndirirlər.

İkincisi, bu modelin davamlılığı kreditlərin keyfiyyətindən asılıdır. Əgər təminatsız kreditlər sağlam pul axınına və real ödəmə qabiliyyətinə əsaslanırsa, bu, biznesin inkişafına dəstək verə bilər. Əks halda, iqtisadi fəallığın zəiflədiyi və sahibkarların gəlirlərinin azaldığı dövrdə banklar üçün əlavə risk mənbəyinə çevrilə bilər.

Nəticə etibarilə, bankların biznes kreditləşməsində uğurunu yalnız nə qədər kredit vermələri ilə ölçmək olmaz. Əsas məsələ həmin kreditlərin nə qədərinin vaxtında geri qaytarılması və maliyyələşmənin sahibkarın fəaliyyətini böyütməklə yanaşı, bank sisteminin dayanıqlığını da qorumasıdır.

ENA.az TelegramdaHər gün yeniliklərdən xəbərdar olmaq üçün bizi sosial şəbəkələrdə izləyin!Bizi izlə