Azərbaycan xaricdən ət alışına 66 milyon dollar ödəyib: ölkədə mal-qara sayı isə azalır
Azərbaycan ət bazarında maraqlı tendensiya formalaşır: bir tərəfdən ölkəyə xaricdən gətirilən ətin həcmi və dəyəri artır, digər tərəfdən isə yerli heyvandarlıq təsərrüfatlarında əsas mal-qara kateqoriyalarının sayı azalır. 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycan 28 min ton ət idxal edib. İdxal olunan ətin ümumi dəyəri 66,1 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ət idxalı fiziki ifadədə 2,9 min ton və ya 11,3%, dəyər ifadəsində isə 11 milyon dollar və ya 19,9% artıb. Başqa sözlə, Azərbaycan bu ilin ilk 7 ayında həm daha çox ət alıb, həm də idxal olunan ətin hər tonuna əvvəlkindən daha çox vəsait ödəyib.
Ət idxalı niyə artır?
Ət idxalının artımı daxili bazarda tələbin yüksək qalması ilə yanaşı, yerli heyvandarlıq sektorundakı vəziyyətlə də əlaqələndirilə bilər. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı il yanvarın 1-nə ölkədə 2 milyon 435,5 min baş iribuynuzlu mal-qara olub. Bu, bir il əvvəllə müqayisədə 30,1 min baş və ya 1,2% azdır. İribuynuzlu mal-qaranın əsas hissəsini təşkil edən inək və camışların sayı da azalıb. İlin əvvəlinə onların sayı 1 milyon 207,1 min baş olub ki, bu da illik müqayisədə 17,1 min baş və ya 1,4% azalma deməkdir. Xırdabuynuzlu heyvanların sayında azalma daha böyükdür. 2026-cı il yanvarın 1-nə Azərbaycanda 6 milyon 757,8 min baş qoyun və keçi olub. Bu, əvvəlki ilin eyni tarixi ilə müqayisədə 138,7 min baş və ya 2% azdır.
Beləliklə, ölkənin əsas ət istehsalı bazasının mühüm hissəsini təşkil edən həm iribuynuzlu, həm də xırdabuynuzlu heyvanların sayı azalır.
Rəqəmlər arasında diqqətçəkən ziddiyyət
Burada xüsusilə diqqət çəkən məqam ət idxalının artması ilə heyvan sayının azalmasının eyni vaxtda baş verməsidir. Bir tərəfdən, yerli heyvandarlıq bazasının fiziki göstəriciləri zəifləyir. İribuynuzlu mal-qara 2,466 milyon başdan 2,436 milyon başa, qoyun və keçilər 6,897 milyon başdan 6,758 milyon başa düşüb. Digər tərəfdən isə ət idxalı 25,1 min tondan 28 min ton səviyyəsinə yüksəlib. Bu rəqəmlər onu göstərir ki, daxili bazarın ətə olan tələbinin müəyyən hissəsi getdikcə idxal hesabına qarşılanır.
İdxalın dəyəri həcmdən daha sürətlə artır
Ət idxalında başqa bir mühüm məqam da qiymət dinamikasıdır. İdxalın fiziki həcmi illik müqayisədə 11,3% artdığı halda, idxala xərclənən vəsait 19,9% yüksəlib. Bu isə o deməkdir ki, idxal olunan ətin orta qiyməti də artıb. Sadə hesablama ilə, 2025-ci ilin ilk 7 ayında idxal olunan ətin bir tonuna orta hesabla təxminən 2 900 dollar, bu ilin eyni dövründə isə təxminən 2 360 dollar düşmür — burada statistik baza və məhsul strukturunun dəyişməsi nəzərə alınmalıdır. Buna görə idxal dəyərinin artımını yalnız qiymət artımı ilə izah etmək düzgün olmaz; məhsul çeşidi, mənşə ölkələri və idxal strukturundakı dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır.
Ət idxalı ümumi idxalda nə qədər yer tutur?
İlk 7 ayda ət idxalına çəkilən 66,1 milyon dollar Azərbaycanın ümumi idxal xərclərinin cəmi 0,6%-ni təşkil edib. Bu, makroiqtisadi baxımdan böyük rəqəm deyil. Lakin məsələ ərzaq təhlükəsizliyi baxımından daha əhəmiyyətlidir. Çünki ət kimi əsas ərzaq məhsulunda idxaldan asılılığın yüksəlməsi ölkənin daxili istehsal imkanlarının nə dərəcədə tələbatı qarşılaya bildiyi sualını ortaya çıxarır.
Kənd təsərrüfatı artır, amma heyvandarlıq bazası daralır
Maraqlı məqam odur ki, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanda kənd təsərrüfatının ümumi məhsulu real ifadədə 2,2% artıb. Lakin heyvanların sayında azalma müşahidə olunur. Yuxarıda səslənən rəqəmlər də tam real deyil və dəqiq statistikanın daha aşağı olması böyük ehtimaldır.
Bu, kənd təsərrüfatında ümumi artımın heyvandarlıq sektorunda eyni templə baş vermədiyini göstərir. Yəni kənd təsərrüfatının digər istiqamətlərindəki artım heyvandarlıqda mal-qaranın sayının azalmasını kompensasiya edə bilər, amma ət bazarı baxımından əsas məsələ daxili istehsalın istehlak tələbatını hansı səviyyədə qarşılaya bilməsidir.
Azərbaycanın ət bazarı üçün əsas sual
Əgər heyvanların sayı azalır, amma ətə olan tələbat davam edir və idxal artırsa, qarşıdakı dövrdə əsas məsələ yerli ət istehsalının məhsuldarlığının artırılması olacaq. Çünki heyvanların sayının azalması avtomatik olaraq ət istehsalının da eyni nisbətdə azalması demək deyil. Burada məhsuldarlıq, heyvanların orta çəkisi, yem bazası, cins tərkibi, kəsim yaşı və intensiv heyvandarlığın inkişaf səviyyəsi həlledici rol oynayır.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə hər inək və camışdan orta hesabla 1 857 kiloqram süd sağılıb; 2024-cü ildə bu göstərici 1 834 kiloqram olub. Bu da heyvandarlıqda məhsuldarlığın müəyyən istiqamətlərdə artdığını göstərir. Nəticədə Azərbaycan ət bazarında iki paralel proses müşahidə olunur: yerli heyvandarlıq resursları azalır, idxal isə artır.
Əgər bu tendensiya uzun müddət davam edərsə, ət bazarında qiymətlərin formalaşmasında xarici bazarların rolu daha da arta bilər. Bu isə həm ərzaq təhlükəsizliyi, həm də istehlak qiymətlərinin sabitliyi baxımından diqqət tələb edən məsələdir.
Rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycanın ət bazarında əsas sual artıq yalnız “nə qədər ət istehsal edirik?” deyil, “daxili tələbatın nə qədərini özümüz qarşılayırıq?” sualıdır.
