Trumpın 100 min dollarlıq “Truth API” xidməti niyə məhkəməyə verildi?
ABŞ Prezidenti Donald Trumpın sahibi olduğu “Truth Social” platforması üzərindən yeni kommersiya modeli siyasi kommunikasiya ilə maliyyə bazarları arasındakı sərhədlərlə bağlı ciddi suallar yaradıb. “Trump Media & Technology Group” (TMTG) şirkətinin istifadəyə verdiyi “Truth API” xidməti müəyyən müştərilərə platformadakı seçilmiş hesabların paylaşımlarına digər istifadəçilərdən daha sürətli çıxış imkanı verir.
Xidmətin aylıq qiyməti isə 100 min ABŞ dollarına qədər yüksəlir. Məhz bu model artıq hüquqi mübahisənin predmetinə çevrilib. “The Intercept” və “Freedom of the Press Foundation” avqustun 12-də Manhetten federal məhkəməsində Trump, onun iki köməkçisi və digər tərəflərə qarşı iddia qaldırıblar. İddiaçılar ödəniş edənlərə prezidentin potensial olaraq bazara təsir edən və hökumət siyasəti ilə bağlı paylaşımlarına üstün çıxış verilməsinin Konstitusiyanın birinci və beşinci düzəlişləri ilə bağlı problemlər yaratdığını bildirirlər.
“Truth API” nədir?
“Truth API” əslində “Truth Social”ın məlumatlarının institusional müştərilər üçün lisenziyalaşdırılmış, maşın tərəfindən oxuna bilən real vaxt lentinə çevrilməsidir. TMTG bu məhsulu ilk dəfə iyulun 16-da elan edib. Şirkətin məlumatına görə, xidmət 1 avqustdan institusional müştərilər üçün istifadəyə verilib və platformanın ən nüfuzlu hesablarından paylaşımları millisaniyələr ərzində çatdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Sistem həmçinin 2022-ci ildən başlayan tarixi arxivi əhatə edir.
Burada əsas məsələ məlumatın özü deyil, ona çıxış sürətidir. Çünki Donald Trump “Truth Social”dan yalnız şəxsi fikirlərini bölüşmək üçün deyil, tariflər, xarici siyasət, ticarət və digər iqtisadi məsələlərlə bağlı mühüm açıqlamalar vermək üçün də istifadə edir. Belə paylaşımlar bəzi hallarda maliyyə bazarlarında qiymət dəyişikliklərinə səbəb ola bilir. Buna görə millisaniyələrlə ölçülən üstünlük xüsusilə alqoritmik və yüksək tezlikli ticarət şirkətləri üçün kommersiya dəyəri daşıyır.
100 min dollar nəyə görə ödənilir?
Reuters-in məlumatına görə, TMTG Wall Street şirkətlərinə bu xidmət üçün aylıq 100 min dollara qədər, üçillik müqavilə bağlayanlara isə aylıq 60 min dollar civarında qiymət təklif edib.
Xidmətin əsas hədəfi yüksək tezlikli və alqoritmik ticarət şirkətləridir. TMTG-nin öz izahına görə, bu şirkətlər üçün informasiyanın əldə edilməsində gecikmənin maliyyə dəyəri ola bilər. Truth API isə məlumatı insanın platformanı əl ilə izləməsindən daha sürətli və strukturlaşdırılmış formada təqdim edir.
Başqa sözlə, burada satılan məhsul sadəcə “Trumpın postları” deyil. Satılan əsas üstünlük “Trumpın bazara təsir edə biləcək postunu hamıdan əvvəl maşın tərəfindən oxuna bilən formada əldə etmək” imkanındadır.
Problem haradan yaranır?
Məsələ ona görə daha həssasdır ki, söhbət adi sosial media hesabından getmir. Trump ABŞ prezidentidir və “Truth Social” hesabından dövlət siyasəti ilə bağlı açıqlamalar verir. Eyni zamanda o, TMTG-də əhəmiyyətli paya malikdir. Reuters-in məlumatına görə, Trumpın şirkətdəki 41,3%-lik payının dəyəri təxminən 950 milyon dollar civarında qiymətləndirilir.
Beləliklə, üç amil bir nöqtədə kəsişir:
Prezidentin siyasi açıqlaması → maliyyə bazarına təsir → prezidentin sahib olduğu şirkətin bundan gəlir əldə etməsi.
Məhz bu model hüquqi və etik suallar doğurur.
İddiaçılar hesab edirlər ki, hökumətin mühüm kommunikasiyalarına üstün çıxış imkanının pulla satılması ictimaiyyətin həmin məlumatlara bərabər çıxış prinsipini poza bilər. Onlar həmçinin Trumpın özəl biznesinin prezidentlik fəaliyyətindən maliyyə qazancı əldə etməsi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər.
Söhbət insider trading-dən gedirmi?
Burada diqqətli olmaq lazımdır. “Truth API” ilə bağlı tənqidlərin bir hissəsi bunu insider trading və ya bazar manipulyasiyası ilə müqayisə edir. Lakin hüquqi baxımdan ödənişli və sürətli çıxışın avtomatik olaraq insider trading olması nəticəsinə gəlmək düzgün deyil. Çünki söhbət məxfi məlumatdan deyil, Trumpın ictimai platformasında yayımlanan məlumatdan gedir. Mübahisənin əsas istiqaməti isə başqa sualdır:
Əgər məlumat ictimaiyyətə açıq olacaqsa, müəyyən investorların həmin məlumatı daha tez əldə etməsi onlara qanuni olmayan üstünlük yaradırmı?
Məhz bu məsələ ABŞ-da həm hüquqşünasların, həm də maliyyə bazarı iştirakçılarının diqqətini çəkib. Daha əvvəl də Konqres üzvü Ritchie Torres ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyasından (SEC) “Truth API”nin federal qiymətli kağızlar qanunlarını poza bilib-bilmədiyini araşdırmağı istəyib.
TMTG isə bunu biznes modeli kimi təqdim edir
Trump Media & Technology Group ittihamları qəbul etmir. Şirkət “Truth API”ni məlumat lisenziyalaşdırması biznesinin bir hissəsi kimi təqdim edir. TMTG-nin açıqlamasına görə, şirkət “Truth Social”ın özünəməxsus məlumat aktivlərini kommersiyalaşdırmaq və bunun hesabına yüksək marjalı, təkrarlanan gəlir mənbəyi yaratmaq istəyir.
Bu baxımdan “Truth API” daha geniş bir tendensiyanın da nümunəsidir: sosial media platformaları artıq yalnız reklam və abunəlikdən deyil, real vaxt məlumatından da pul qazanmağa çalışırlar.
Əsas sual: məlumatın sürəti də məhsuldurmu?
“Truth API” hadisəsinin iqtisadi baxımdan ən maraqlı tərəfi məhz budur. İnformasiya özü pulsuz ola bilər. Amma onun daha tez, daha strukturlaşdırılmış və alqoritmlər üçün hazır formada təqdim edilməsi ayrıca kommersiya məhsuluna çevrilə bilər.
Maliyyə bazarlarında bu məntiq yeni deyil. Bloomberg terminalları, birja məlumatları, xəbər lentləri və yüksək sürətli bazar məlumatları illərdir sürət və keyfiyyət üstünlüyünü kommersiyalaşdırır. Lakin “Truth API”ni fərqləndirən məqam məlumat mənbəyinin özüdür: ABŞ prezidentinin şəxsi sosial media hesabı eyni zamanda dövlət siyasəti ilə bağlı mühüm informasiya kanalıdır.
Bu səbəbdən qarşıdakı məhkəmə prosesi təkcə Trump və “Truth Social” üçün deyil, dövlət kommunikasiya kanallarının kommersiyalaşdırılması və maliyyə bazarlarında informasiya üstünlüyünün sərhədləri baxımından da əhəmiyyətli presedent yarada bilər.
Hazırda məhkəmənin bu iddialar üzrə yekun qərarı yoxdur. Buna görə “Truth API”nin qanunsuz olduğu qənaətinə gəlməkdən daha doğru yanaşma onun yaratdığı məlumata bərabər çıxış, bazar ədaləti və dövlət məlumatlarının kommersiyalaşdırılması suallarını izləməkdir.
