"Zolotaya Korona" Azərbaycana köçürmələri niyə dayandırdı: Alternativ yollar hansılardır?

İyulun 24-dən etibarən Azərbaycana pul köçürmələri də dayandırılıb. Bu qərarın arxasında nə dayanır və Azərbaycana təsiri nə qədər böyük ola bilər?

Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı qəbul etdiyi 21-ci sanksiyalar paketi yalnız Rusiya banklarını deyil, pul köçürmə bazarını da dəyişməyə başlayıb. Sanksiyalardan dərhal sonra Rusiyanın ən məşhur pul köçürmə sistemlərindən biri olan "Zolotaya Korona" Azərbaycan da daxil olmaqla bir sıra ölkələrə pul köçürmələrini dayandırıb.

Bəs bunun səbəbi nədir? Azərbaycana təsiri nə qədər ola bilər? Alternativlər varmı?

Nə baş verib?

23 iyulda Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etdi. Sanksiyalara daxil edilən qurumlar arasında "Zolotaya Korona" sisteminin operatoru olan "Platyojnıy Mərkəz" (Payment Center) və "Tsifra Bank" da yer aldı. Bundan cəmi bir gün sonra – 24 iyuldan etibarən – "Zolotaya Korona" vasitəsilə Azərbaycana pul göndərmək mümkün olmadı. Əvvəlcə sistemdə Azərbaycan mövcud olsa da, bir neçə saat sonra ölkə də aktiv istiqamətlər siyahısından çıxarıldı.

Niyə Avropa sanksiyası Azərbaycana təsir edir?

İlk baxışda bu qərar qəribə görünə bilər. Axı sanksiyalar Avropa İttifaqı tərəfindən Rusiyaya qarşı tətbiq olunub. Bəs niyə bundan Azərbaycan təsirlənir?

Cavab bank sektorunda son illər ən çox işlənən anlayışlardan biri olan compliance (komplayens) siyasətidir. Başqa sözlə, banklar yalnız milli qanunvericiliyə deyil, beynəlxalq sanksiya rejimlərinə də əməl etməyə məcburdurlar. Əgər hansısa bank və ya ödəniş sistemi sanksiyaya məruz qalmış təşkilatla işləməyə davam etsə, onun özü də beynəlxalq maliyyə sistemində problemlərlə üzləşə bilər.

Risk nədir?

Məsələ yalnız bir pulköçürmə xidmətinin bağlanması deyil. Əsas risk ondan ibarətdir ki, beynəlxalq banklar sanksiya altında olan qurumlarla əlaqəli əməliyyatları yüksək riskli hesab edirlər. Belə hallarda xarici banklar müxbir hesablarını bağlaya, ödənişləri dayandıra və ya əlavə yoxlamalar tətbiq edə bilərlər. Bu isə dollar və avro ilə beynəlxalq hesablaşmaları çətinləşdirə bilər.

Azərbaycana təsiri böyükdürmü?

Bəli, müəyyən qədər. Çünki Azərbaycana daxil olan pul baratlarının əsas mənbələrindən biri Rusiyadır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, 2026-cı ilin I rübündə Azərbaycana xaricdən fiziki şəxslər tərəfindən 296,9 milyon ABŞ dolları göndərilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 29,4% artım deməkdir. Azərbaycandan xaricə göndərilən pul baratlarının həcmi isə 103,9 milyon dollar olub. Nəticədə ölkə üzrə 192,98 milyon dollarlıq müsbət saldo formalaşıb ki, bu da bir il əvvəlki göstəricidən 65,2% çoxdur.

Ən vacib göstəricilərdən biri isə budur ki, Rusiyadan Azərbaycana göndərilən vəsait 110,8 milyon dollar təşkil edib. Bu da bütün daxilolmaların 37,3%-i deməkdir. Yəni Azərbaycana gələn hər 3 dollardan 1-i Rusiyadan göndərilir. Məhz buna görə "Zolotaya Korona" kimi iri sistemlərin fəaliyyətindəki dəyişikliklər Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir.

İndi pul necə göndərmək olar?

"Zolotaya Korona"nın bəzi istiqamətləri bağlaması bütün köçürmələrin dayanması demək deyil. Hazırda banklararası SWIFT köçürmələri, digər beynəlxalq pulköçürmə sistemləri, bəzi bankların birbaşa beynəlxalq transfer xidmətləri, müəyyən hallarda rəqəmsal maliyyə platformaları kimi müxtəlif alternativlər qalır. Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, sanksiyalar genişləndikcə mövcud marşrutlar da dəyişə bilər.

Bu proses davam edə bilərmi?

Ekspertlərin fikrincə, beynəlxalq sanksiyalar genişləndikcə pul köçürmə bazarı daha da dəyişəcək. Bu gün işləyən xidmət sabah fəaliyyətini dayandıra bilər. Bu səbəbdən həm fiziki şəxslər, həm də beynəlxalq pul köçürmələrindən istifadə edən bizneslər alternativ kanalları əvvəlcədən qiymətləndirməlidirlər.

Beləliklə, "Zolotaya Korona"nın Azərbaycana pul köçürmələrini dayandırması ilk növbədə texniki qərar kimi görünsə də,

əslində qlobal maliyyə sistemində sanksiya risklərinin necə işlədiyini göstərən nümunədir.

Azərbaycan üçün əsas məsələ təkcə bir xidmətin dayanması deyil. Daha vacib sual budur: Rusiyadan gələn pul axınlarının davamlılığı hansı alternativ kanallarla təmin olunacaq?

Nəzərə alsaq ki, Rusiya hələ də Azərbaycana pul baratlarının ən böyük mənbəyidir və daxil olan vəsaitlərin 37%-dən çoxu bu ölkənin payına düşür, belə dəyişikliklər təkcə vətəndaşlara deyil, bank sektoruna və ödəniş infrastrukturuna da təsir göstərə bilər.

Hələlik pul köçürmələri üçün alternativlər, xüsusən də Granat Pay kimi rəqəmsal həllər mövcuddur. Lakin beynəlxalq sanksiyaların genişlənməsi fonunda bu bazarın yaxın aylarda da dəyişməyə davam edəcəyi istisna edilmir.