Dünyada ərzaq ucuzlaşır, Azərbaycanda isə ət, yumurta və tərəvəz bahalaşır – Şəkər bahalaşmada rekord vurdu
Qlobal ərzaq qiymətləri oktyabrda 1,2 faiz azalsa da, bu ucuzlaşma bütün məhsullara aid deyil. Şəkərin qiyməti bir ayda 6,6 faiz artaraq 2024-cü ilin dekabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Azərbaycanda isə son rəsmi statistikaya görə, mal, qoyun və toyuq əti, yumurta, balıq, pomidor, xiyar, kartof və soğan bahalaşıb.
Dünya ərzaq bazarında maraqlı mənzərə yaranıb: bir tərəfdən taxıl, ət və süd məhsullarının beynəlxalq qiymətləri aşağı düşür, digər tərəfdən şəkər bahalaşmaqda davam edir. Bu, qlobal ərzaq bazarında ucuzlaşmanın bütün məhsulları əhatə etmədiyini göstərir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, oktyabrda Qlobal Ərzaq Qiymətləri İndeksi əvvəlki ayla müqayisədə 1,2 faiz azalaraq 133,9 bəndə enib. Bununla belə, indeks ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,9 faiz yüksəkdir.
Azərbaycanda isə son açıqlanmış rəsmi məlumatlar fərqli mənzərə göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin sentyabrında qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər aylıq müqayisədə 1,4 faiz, illik müqayisədə isə 6,9 faiz artıb.
Sentyabrda mal, qoyun və toyuq əti, balıq, yumurta, pomidor, xiyar, şirin bibər, badımcan, yerkökü, soğan və kartof bahalaşıb. Eyni zamanda kərə yağı, limon, alma, armud, üzüm, kivi, qoz, fındıq və ağ kələmin qiymətlərində ucuzlaşma qeydə alınıb.
Beləliklə, qlobal bazarda müşahidə olunan ucuzlaşma yerli istehlak bazarında bütün ərzaqların qiymətinə eyni vaxtda təsir etmir.
Taxıl ucuzlaşdı, düyü isə bahalaşdı
Oktyabrda qlobal bazarda ən ciddi ucuzlaşma taxıl məhsulları üzrə qeydə alınıb. FAO-nun Taxıl Qiymətləri İndeksi bir ayda 4,5 faiz azalıb. Bununla belə, indeks ötən ilin oktyabrı ilə müqayisədə 12,6 faiz aşağıdır.
Buğdanın beynəlxalq qiymətləri ardıcıl dörd aylıq artımdan sonra oktyabrda geriləyib. Ucuzlaşmanın əsas səbəbləri beynəlxalq idxal tələbinin zəifləməsi və xüsusilə Argentinada istehsal perspektivlərinin yaxşılaşması olub.
Qara dəniz regionundan ixracın daha rahat həyata keçirilə biləcəyi ilə bağlı gözləntilər də qiymətlərin aşağı düşməsinə təsir göstərib. Bununla belə, regionda logistika problemlərinin davam etməsi ucuzlaşmanı müəyyən qədər məhdudlaşdırıb.
ABŞ-da məhsul yığımının bazara təzyiq göstərməsi və Cənubi Amerikada bol təklif gözləntiləri qarğıdalının da qiymətini aşağı salıb.
Lakin bütün taxıl məhsulları ucuzlaşmayıb. Düyünün beynəlxalq qiymətləri oktyabrda 1,6 faiz artıb. İxracatçı ölkələrin bəzilərində məhsul yığımının gecikməsi, əlverişsiz hava şəraiti və istehsal xərclərinin yüksəlməsi düyü qiymətlərinə təsir göstərib.
Bitki yağları ucuzlaşmır: Günəbaxan və soya yağı bahalaşdı
Taxıl bazarından fərqli olaraq, bitki yağlarının beynəlxalq qiymətlərində artım qeydə alınıb. FAO-nun Bitki Yağları Qiymətləri İndeksi oktyabrda aylıq müqayisədə 0,3 faiz yüksəlib. İllik artım isə 17,6 faiz təşkil edib.
Xüsusilə soya və günəbaxan yağlarının bahalaşması diqqət çəkib.
Soya yağının qiyməti bioyanacaq sektorundan gələn güclü tələb və Cənubi Amerikada mövsümi təklifin azalması nəticəsində 2022-ci ilin sonundan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Günəbaxan yağının qiymətinə isə Qara dəniz regionundakı logistika problemləri təsir göstərib. İxrac imkanlarının məhdudlaşması beynəlxalq bazarda təklifi azaldaraq qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olub.
Digər tərəfdən, Avropa İttifaqında bioyanacaq istehsalı üçün xammala tələbin gözləniləndən aşağı olması kolza yağının qiymətini azaldıb.
Bu göstəricilər göstərir ki, qlobal bitki yağı bazarında təklif və tələb balansı hələ də qiymətlərə ciddi təsir edir.
Ət və süd məhsullarında ucuzlaşma başladı
Oktyabrda beynəlxalq bazarda ət məhsullarının qiymətləri də aşağı düşüb. FAO-nun Ət Qiymətləri İndeksi bir ayda 1,2 faiz azalıb. Donuz, qoyun və mal ətinin qiymətlərində geriləmə qeydə alınıb. Quş əti qiymətləri isə əsasən sabit qalıb.
Donuz ətinin ucuzlaşmasına Avropa İttifaqında təklifin çoxluğu və ixrac imkanlarının məhdudlaşması təsir göstərib.
Qoyun ətinin qiymətləri Avstraliyada mövsümi təklifin artması nəticəsində rekord səviyyələrdən geri çəkilib. Mal ətində isə beynəlxalq rəqabətin güclənməsi və Avstraliyadan daha ucuz təkliflərin bazara çıxması qiymətləri aşağı salıb.
Süd məhsulları üzrə də oxşar vəziyyət yaranıb. FAO-nun Süd Məhsulları Qiymətləri İndeksi oktyabrda 1,1 faiz azalıb. İllik müqayisədə azalma 16,9 faiz təşkil edib.
Xüsusilə kərə yağı və pendirin ucuzlaşması ümumi indeksə təsir göstərib. Avropa İttifaqında təklifin çoxluğu və alıcı marağının zəifləməsi bu məhsulların qiymətlərini aşağı çəkib.
Lakin süd tozunun bəzi növlərində qiymət artımı qeydə alınıb.
Şəkər bahalaşmada lider oldu: Qiymətlər 28,8 faiz artıb
Qlobal ərzaq bazarında oktyabrın ən diqqətçəkən göstəricisi şəkərlə bağlıdır.
FAO-nun Şəkər Qiymətləri İndeksi bir ayda 6,6 faiz artıb. Beləliklə, şəkərin beynəlxalq qiymətləri 2024-cü ilin dekabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
İllik müqayisədə artım 28,8 faiz təşkil edib.
Bahalaşmanın əsas səbəblərindən biri Braziliyada şəkər qamışının yığılması və emalı prosesində yaranan problemlərdir. Ölkənin mühüm şəkər istehsalı regionu olan Mərkəz-Cənub ərazisində güclü yağışlar məhsul yığımını çətinləşdirib.
Hindistanda musson yağışlarının normadan az və qeyri-bərabər olması şəkər istehsalına dair narahatlıqları artırıb. Avropa İttifaqı və Tailandda da 2026/2027 mövsümündə istehsalın azalacağı ilə bağlı proqnozlar qiymətləri yüksəldən amillər sırasındadır.
Beləliklə, digər əsas ərzaq qruplarında ucuzlaşma müşahidə olunsa da, şəkər ardıcıl dördüncü aydır bahalaşır.
Qlobal ucuzlaşma Azərbaycanda qiymətləri aşağı salacaqmı?
Qlobal ərzaq qiymətlərinin azalması ilk baxışdan Azərbaycan istehlakçısı üçün də müsbət xəbər kimi görünə bilər. Lakin beynəlxalq qiymət indeksinin aşağı düşməsi yerli mağaza və bazarlarda məhsulların dərhal ucuzlaşacağı demək deyil.
Bunun bir neçə səbəbi var.
İlk növbədə, beynəlxalq bazarda qiymətlərin azalması idxal müqavilələrinə və pərakəndə satış qiymətlərinə eyni vaxtda ötürülmür. İdxalın həyata keçirilməsi, logistika, anbar, emal, topdansatış və pərakəndə satış mərhələləri qiymətlərin dəyişməsinə təsir göstərir.
İkincisi, Azərbaycan bazarında qiymətlər yalnız beynəlxalq əmtəə qiymətlərindən asılı deyil. Yerli istehsalın həcmi, mövsümilik, məhsulun maya dəyəri, daşınma və saxlanma xərcləri də mühüm rol oynayır.
Üçüncüsü, FAO indeksi əsasən beynəlxalq ticarətə çıxarılan ərzaq məhsullarının qiymətlərini izləyir. Bu göstərici Azərbaycandakı mağazalarda satılan bütün məhsulların pərakəndə qiymətlərini birbaşa əks etdirmir.
Dövlət Statistika Komitəsinin son məlumatlarına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda ümumi istehlak qiymətləri 5,7 faiz, qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər isə 6,9 faiz artıb.
Bu mənzərə göstərir ki, qlobal bazarda bəzi məhsulların ucuzlaşması hələlik yerli ərzaq bazarında ümumi qiymət azalmasına çevrilməyib.
Nəticə etibarilə, dünya bazarında ərzaq qiymətlərinin oktyabrda aşağı düşməsi müsbət siqnal olsa da, şəkər və bitki yağları kimi məhsullarda bahalaşma riski qalır. Azərbaycan istehlakçısı üçün isə əsas məsələ beynəlxalq qiymət dəyişikliklərinin idxal və yerli satış qiymətlərinə hansı sürətlə ötürüləcəyidir.
