Kakao bahalaşır: şokoladın qiymətində yeni artım təhlükəsi

Dünya bazarında kakaonun qiyməti ardıcıl altıncı aydır yüksəlir. Avqust ayında qiymət 25,5% artaraq ton üçün 6 771 dollara çatıb. Analitiklər Qərbi Afrikada təklifin azalması, ekstremal hava şəraiti və El Niño fenomeninin kakao bazarında yeni təzyiq dalğası yarada biləcəyini bildirirlər.

Dünya əmtəə bazarında şokolad istehsalının əsas xammalı olan kakao yenidən diqqət mərkəzinə keçib.

2026-cı ilin əvvəlində kəskin ucuzlaşan kakao sonrakı aylarda istiqamətini dəyişərək ardıcıl olaraq bahalaşmağa başlayıb. Avqust ayında qiymət 25,5% artaraq ton üçün 6 771 dollara yüksəlib.

Beləliklə, kakao qiymətlərində artım artıq altıncı aya keçib. Bu, bazarda sadəcə bir əmtəənin bahalaşması deyil. Kakao qiymətlərindəki dəyişiklik birbaşa şokolad, qənnadı məmulatları və kakao tərkibli digər məhsulların maya dəyərinə təsir göstərə bilər.

Kakao əvvəlcə kəskin ucuzlaşmışdı

Maraqlıdır ki, 2026-cı ilin ilk aylarında vəziyyət tamamilə fərqli idi. ICE birjasında kakaonun ton qiyməti yanvarda 31,3%, fevralda isə 30,7% aşağı düşüb. Lakin martdan etibarən bazarda istiqamət dəyişib. Kakao martda 14,3%, apreldə 8,2%, mayda 9,9%, iyunda 29,4%, iyulda isə 6,3% bahalaşıb.

Avqustda qeydə alınan 25,5%-lik artım isə bu yüksəliş trendini daha da sürətləndirib. Başqa sözlə, ilin əvvəlində bazarda əsas hekayə artıq təklif və qiymətlərin düşməsi idisə, hazırda diqqət yenidən təklif çatışmazlığı riskinə yönəlib.

Əsas təhlükə Afrikadan gəlir

Dünya kakao istehsalının böyük hissəsi Qərbi Afrikadan asılıdır. Xüsusilə Fil Dişi Sahili və Qana qlobal bazar üçün kritik istehsalçılardır. Bu səbəbdən həmin regionda hava şəraitində baş verən dəyişikliklər dünya bazarında qiymətlərin istiqamətinə çox sürətlə təsir göstərə bilir.

Intesa Sanpaolo-nun baş əmtəə iqtisadçısı Daniela Corsini hesab edir ki, kakao qiymətlərindəki artımın əsas səbəbləri arasında iqlim dəyişikliyinin yaratdığı problemlər, rekord temperatur, El Niño və enerji xərclərinin yüksəlməsi dayanır.

Xüsusilə El Niño ilə bağlı risk diqqət çəkir. Bu hava fenomeni Qərbi Afrikada kakao ağaclarının inkişafına mənfi təsir göstərə, yüksək temperatur və quraqlıq isə məhsuldarlığı aşağı sala bilər.

Üstəlik, El Niño bölgədə kakao istehsalı üçün əhəmiyyətli olan Harmattan küləklərinin daha sərt keçməsinə səbəb ola bilər. Bu da ağacların onsuz da çətin hava şəraitinə davamlılığını zəiflədə bilər.

Qiymət artımı davam edə bilərmi?

Bazarın əsas sualı budur. Kakao qiymətlərində son aylardakı artım çox sürətli olsa da, bu, qiymətlərin mütləq şəkildə əvvəlki rekordlara qayıdacağı anlamına gəlmir. Çünki bazarda qiymətə əks istiqamətdə təsir edən amillər də var.

Məsələn, son məlumatlar Fil Dişi Sahilində limanlara kakao tədarükünün yüksək olduğunu və birjalarda ehtiyatların artdığını göstərir. Bu amillər qısamüddətli dövrdə qiymət artımını məhdudlaşdıra bilər. Lakin problem ondan ibarətdir ki, bazar artıq yalnız hazırkı məhsula deyil, növbəti məhsul mövsümünün perspektivinə də qiymət qoymağa başlayır.

Əgər El Niño və ekstremal hava şəraiti Qərbi Afrikada məhsuldarlığı azaldarsa, bugünkü yüksək qiymətlər daha uzun müddət bazarda qala bilər.

Şokolad istehlakçısını nə gözləyir?

Kakaonun birjada bahalaşması supermarketdə şokoladın qiymətinin avtomatik olaraq eyni faizlə artacağı anlamına gəlmir. Çünki hazır məhsulun qiymətində kakao ilə yanaşı şəkər, süd, qablaşdırma, enerji, logistika, əmək və marketinq xərcləri də mühüm rol oynayır. Bundan başqa, istehsalçılar qiymət artımını bir müddət öz marjaları hesabına kompensasiya edə, məhsulun ölçüsünü dəyişə və ya reseptdə kakaonun payını azalda bilərlər. Lakin kakao qiymətləri uzun müddət yüksək qalsa, bunun istehsalçıların maya dəyərinə ötürülməsi qaçılmaz ola bilər. Nəticədə istehlakçı qarşısında üç ssenari yarana bilər: şokolad bahalaşa bilər, məhsulun çəkisi azala bilər və ya daha ucuz kakao alternativlərindən istifadə arta bilər.

Kakao bazarında yeni reallıq

Kakao bazarında baş verənlər daha geniş bir tendensiyanı da göstərir. İqlim dəyişikliyi artıq yalnız ekoloji problem deyil. O, getdikcə əmtəə bazarlarının qiymət formalaşmasına birbaşa təsir edən iqtisadi amilə çevrilir. Quraqlıq, rekord temperatur, güclü küləklər və yağıntı rejiminin dəyişməsi qəhvə, kakao, buğda və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalını dəyişə bilər.

Bu isə inflyasiya üçün yeni risk yaradır. Kakao nümunəsində proses kifayət qədər aydındır: hava şəraiti, məhsuldarlıq riski, təklif narahatlığı, birja qiymətinin artması, istehsalçıların maya dəyərinin yüksəlməsi, son məhsulun bahalaşması.

Hazırda kakao bazarında məhz bu zəncirin ilk halqaları yenidən güclənir. Və şokolad həvəskarları üçün xəbər o qədər də yaxşı deyil: kakaonun qiymətindəki altı aylıq yüksəliş hələ başa çatmaya bilər.