Bank Melli İran Bakı filialı mənfəətini necə qazandı? – TƏHLİL

"Bank Melli İran" Bakı filialının 2026-cı ilin ilk yarısı üzrə maliyyə nəticələri göstərir ki, hesabat dövründə bank 2,68 milyon manat faiz gəliri əldə edib.Mənfəət və zərər hesabatı göstərir ki, Bank Melli İran Bakı filialının biznes modeli Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya banklarının əksəriyyətindən fərqlənir.

Gəlirlərinin demək olar ki, hamısı faiz gəlirlərindən formalaşır. Komissiya xidmətləri, ödəniş əməliyyatları və digər bank xidmətləri isə gəlirlərin çox kiçik hissəsini təşkil edir. Eyni zamanda hesabat bankın xərclərə nəzarəti gücləndirdiyini və kredit riskləri üçün əhəmiyyətli ehtiyat ayırdığını da ortaya qoyur.

Faiz gəlirləri bankın əsas gəlir mənbəyidir

Maraqlıdır ki, bankın faiz xərcləri ümumiyyətlə olmayıb. Bu səbəbdən də xalis faiz gəliri də eyni məbləğdə - 2,68 milyon manat təşkil edib.

Bu göstərici onu göstərir ki, bankın gəlirlərinin əsas hissəsi kreditlərdən, qiymətli kağızlardan və digər faiz gətirən aktivlərdən formalaşır.

Kredit risklərinə görə böyük ehtiyat yaradılıb

Bank hesabat dövründə aktivlər üzrə mümkün riskləri nəzərə alaraq 661 min manat ehtiyat ayırıb. Bu məbləğ xalis faiz gəlirlərinin təxminən 25%-nə bərabərdir. Belə böyük ehtiyat ayırmaları bankın risklərə qarşı konservativ yanaşmasını göstərir. Bu, gələcəkdə yarana biləcək mümkün kredit itkilərinə qarşı maliyyə "təhlükəsizlik yastığı" rolunu oynayır.

Valyuta məzənnəsi mənfəəti azaldıb

Bankın valyuta mövqeyinin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində 57,9 min manat zərər yaranıb. Bunun əksinə olaraq, xarici valyuta əməliyyatlarından 18,6 min manat gəlir əldə olunub. Nəticədə valyuta əməliyyatlarının ümumi təsiri mənfi olub. Bu isə filialın fəaliyyətində məzənnə dəyişikliklərinin müəyyən risk yaratdığını göstərir.

Komissiya gəlirləri çox aşağıdır

Hesabatın maraqlı məqamlarından biri də komissiya gəlirləridir. Bank cəmi 11,6 min manat komissiya gəliri əldə edib.Buna qarşılıq 38,5 min manat komissiya xərci çəkib. Yəni komissiya əməliyyatları bank üçün gəlir mənbəyi deyil. Bu fakt bir daha göstərir ki, filial klassik pərakəndə bankçılıq xidmətləri göstərmir və əsas biznes modeli komissiya xidmətlərinə söykənmir.

İnzibati xərclər bir milyon manata yaxınlaşıb

Bankın inzibati xərcləri 953 min manat olub. Bu məbləğ ümumi faiz gəlirlərinin təxminən 36%-ni təşkil edir. Belə yüksək inzibati xərclər göstərir ki, bankın əməliyyat fəaliyyətinin saxlanılması kifayət qədər resurs tələb edir.

Mənfəət yüksək səviyyədə qalıb

Bütün xərclər və ehtiyat ayırmalarından sonra bank 2,32 milyon manat vergidən əvvəlki mənfəət və eyni məbləğdə xalis mənfəət əldə edib.

Hesabatda mənfəət vergisi xərci göstərilmədiyindən xalis mənfəətlə vergidən əvvəlki mənfəət arasında fərq yoxdur.

Bu rəqəmlər nə deyir?

Diqqət çəkən digər məqam bankın risklərə ehtiyatlı yanaşmasıdır. Faiz gəlirlərinin dörddə biri həcmində ehtiyat ayrılması göstərir ki, bank mümkün kredit risklərini əvvəlcədən nəzərə alır.

Bununla yanaşı, əvvəlki balans hesabatında müşahidə olunan qiymətli kağızlara investisiyaların kəskin artımı ilə bu hesabat arasında birbaşa əlaqə görünür. Bankın investisiya portfelinin böyüməsi gələcək dövrlərdə faiz gəlirlərinin daha da artmasına şərait yarada bilər.

Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk yarısının nəticələri göstərir ki, Bank Melli İran Bakı filialı aqressiv kredit ekspansiyası deyil, sabit faiz gəlirləri, investisiya portfeli və risklərin konservativ idarə olunmasına əsaslanan strategiya seçib. Bu model yüksək artım vəd etməsə də, maliyyə sabitliyini qorumaq baxımından daha dayanıqlı yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər.

Qiymətli kağızlara investisiya 2,7 dəfə artıb

2026-cı ilin ilk yarısında "Bank Melli İran" Bakı filialının maliyyə vəziyyətində maraqlı dəyişikliklər baş verib. Hesabat göstərir ki, bank aktivlərini əhəmiyyətli dərəcədə yenidən strukturlaşdırıb. Ən diqqətçəkən məqam isə maliyyə institutlarındakı vəsaitlərin qiymətli kağızlara yönəldilməsidir. 2025-ci ilin sonunda 21,7 milyon manat olan ödəniş tarixinədək saxlanılan qiymətli kağızlara investisiyalar altı ay ərzində 59,1 milyon manata yüksəlib. Bu, 37,4 milyon manat və ya 172%-lik artım deməkdir.

Belə yüksək artım bankın likvid və nisbətən aşağı riskli maliyyə alətlərinə üstünlük verməyə başladığını göstərir. Bu cür investisiyalar adətən sabit gəlir əldə etmək və vəsaitlərin təhlükəsiz yerləşdirilməsi məqsədi daşıyır.

Digər banklardakı vəsaitlər kəskin azalıb

Qiymətli kağızlara yönələn vəsaitlərin əsas mənbəyi də aydın görünür. Maliyyə institutlarından alınacaq vəsaitlər 55,1 milyon manatdan 17,6 milyon manata enib. Bu isə 37,4 milyon manat və ya 68%-lik azalma deməkdir.

Yəni bank digər maliyyə institutlarında yerləşdirdiyi vəsaitlərin əhəmiyyətli hissəsini geri çəkərək onları investisiya portfelinə yönəldib. Bu dəyişiklik aktivlərin strukturunda məqsədli transformasiyanın aparıldığını göstərir.

Kredit portfeli demək olar ki, dəyişməyib

Bankın müştərilərə verdiyi kreditlərin həcmi 2,31 milyon manatdan 2,40 milyon manata yüksəlib. Artım cəmi 4% təşkil edib.

Bu rəqəm onu göstərir ki, filial klassik bankçılıq fəaliyyəti olan kreditləşməni genişləndirməkdə maraqlı olmayıb və əsas diqqəti investisiya portfelinin idarə edilməsinə yönəldib.

Depozitlərdə azalma müşahidə olunur

Bankın müştəri hesabları 37,1 milyon manatdan 36,3 milyon manata enib. Azalma 792 min manat və ya 2,1% təşkil edib.

Bu göstərici böyük olmasa da, bankın resurs bazasında müəyyən zəifləmənin olduğunu göstərir.

Borclar azalır

Müsbət məqamlardan biri subordinasiya borclarının azalmasıdır. Bu öhdəliklər 18,0 milyon manatdan 17,4 milyon manata düşüb.

Azalma təxminən 3,3% təşkil edib. Bu isə bankın borc yükünü tədricən azaltmağa çalışdığını göstərir.

Zərər azalıb, kapital güclənib

Hesabatın ən müsbət hissələrindən biri kapital göstəriciləridir. Yığılmış zərər 20,26 milyon manatdan 17,93 milyon manata enib. Başqa sözlə, bank altı ay ərzində yığılmış zərərini 2,32 milyon manat və ya 11,5% azaltmağa nail olub. Nəticədə ümumi kapital da 53,35 milyon manatdan

55,68 milyon manata yüksəlib. Kapitalın 4,4% artması bankın maliyyə dayanıqlığının müəyyən qədər yaxşılaşdığını göstərir.

Hesabat göstərir ki, "Bank Melli İran" Bakı filialı 2026-cı ilin ilk yarısında kreditləşməni genişləndirməkdən daha çox aktivlərin strukturunu optimallaşdırmağa üstünlük verib.

Bank digər maliyyə institutlarında saxladığı vəsaitləri qiymətli kağızlara yönəldərək investisiya portfelini əhəmiyyətli dərəcədə böyüdüb. Bununla yanaşı, yığılmış zərərin azalması və kapitalın artması filialın maliyyə vəziyyətinin müəyyən qədər yaxşılaşdığını göstərir.

Digər tərəfdən, kredit portfelinin cəmi 4% artması və depozit bazasının kiçilməsi bankın klassik bankçılıq əməliyyatlarında hələ də məhdud aktivlik nümayiş etdirdiyini göstərir.

Beləliklə, 2026-cı ilin ilk yarısında filialın əsas strategiyası kredit artımından çox risklərin idarə edilməsi, likvidliyin optimallaşdırılması və investisiya portfelinin genişləndirilməsi olub. Bu yanaşma mövcud bazar şəraitində daha konservativ, lakin maliyyə sabitliyini qorumağa yönəlmiş strategiya kimi qiymətləndirilə bilər.