Pambıqda iki ildən sonra ilk: Alışlar və qiymətlər yenidən artır
İran münaqişəsi fonunda artan enerji qiymətləri sintetik liflərin maya dəyərini yüksəldərək qlobal əmtəə bazarlarında diqqəti yenidən pambığa yönəldib.
Hedc fondlar və aktiv idarəçiləri təxminən iki ildən sonra ilk dəfə pambıq üzrə net alış mövqeyinə keçiblər. ABŞ Əmtəə Fyuçers Ticarəti Komissiyasının (CFTC) məlumatına görə, 14 aprel ilə bitən həftədə Nyu-York pambıq bazarında uzun mövqelər qısa mövqeləri 16 825 kontrat üstələyib. Beləliklə, 2024-cü ilin aprelindən davam edən net satış seriyası başa çatıb.
Bu dəyişimin əsas səbəbi enerji qiymətlərindəki artımdır. Neft bahalaşdıqca, polyester və neylon kimi neft əsaslı sintetik liflərin istehsalı daha baha başa gəlir və pambıq daha rəqabətli alternativə çevrilir. Analitiklər hesab edir ki, bu tendensiya xüsusilə tekstil istehsalçılarının xammal seçimində dəyişiklik yarada bilər.
Asiyada fəaliyyət göstərən tekstil istehsalçıları kimyəvi liflər üçün xammal baxımından əsasən Körfəz regionundan asılıdır. Buna görə də enerji və petrokimya xərclərinin artması onların məhsul strukturunda pambığın payını artırmasına səbəb ola bilər.
Qiymətlər də bu dinamikanı təsdiqləyir. Bloomberg-in məlumatına görə, pambıq fyuçersləri müharibə başlayandan bəri təxminən 22% bahalaşıb və son iki ilin maksimumuna yaxınlaşır. Son altı həftədir davam edən artım bazarda güclü yüksəliş trendinin formalaşdığını göstərir.
Eyni zamanda, bazarı yuxarı aparan yalnız enerji faktoru deyil. Təchizat tərəfi üzrə risklər də artır. Müharibə səbəbindən gübrə xərclərinin yüksəlməsi növbəti əkin mövsümündə pambıq istehsalını məhdudlaşdıra bilər. Bu isə qlobal bazarda təklifin daralması ehtimalını gücləndirir.
Cotlook analitik şirkətinin proqnozuna görə, 2026–2027 mövsümündə qlobal pambıq bazarında təxminən 295 min tonluq təklif çatışmazlığı yarana bilər. ABŞ-da əsas pambıq istehsal bölgələrində davam edən quraqlıq da bu riski artırır.
Ekspertlər bildirir ki, hətta neft qiymətləri sabitləşsə belə, pambıqda yüksəliş tam dayanmayacaq. Çünki 2025-ci ildə qiymətləri aşağı saxlayan yüksək təklif gözləntiləri zəifləməyə başlayıb. Bununla yanaşı, yüksək ehtiyat səviyyələri qiymət artımını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.
CFTC statistikası investor davranışındakı dönüşü də açıq göstərir: uzun mövqelər 56 736 kontrata yüksəlib, qısa mövqelər isə son 23 ayın minimumuna enib.
Ümumilikdə, pambıq bazarı həm enerji qiymətlərinin təsiri, həm də təchizat riskləri fonunda yenidən investorların diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu isə tekstildən kənd təsərrüfatına qədər geniş zəncirdə yeni qiymət dinamikasının formalaşdığını göstərir.
