ABŞ-da süni intellekt bumuna əngəl yaranır? – "Fitch"dən milyardlarla dollarlıq investisiyalara xəbərdarlıq

ABŞ-da süni intellekt texnologiyalarının inkişafı üçün tikilən məlumat mərkəzləri yeni risklərlə üzləşir. Fitch Ratings xəbərdarlıq edir ki, Texas, Corciya və Ohayo ştatlarında mümkün tikinti məhdudiyyətləri, elektrik enerjisi təchizatındakı gecikmələr və su resurslarına çıxış problemləri bu sahəyə yatırılan investisiyaları ləngidə, layihələrin dəyərini isə artıra bilər.

Süni intellekt uğrunda qlobal rəqabət texnologiya şirkətlərini milyardlarla dollar xərcləyərək yeni məlumat mərkəzləri tikməyə sövq edir. Lakin bu yarışda pul və texnologiya yeganə həlledici amil deyil. Böyük həcmdə elektrik enerjisi, su, torpaq sahələri və tikinti icazələri olmadan ən bahalı məlumat mərkəzini belə istifadəyə vermək mümkün deyil.

ABŞ-da məhz bu amillər süni intellekt investisiyalarının qarşısında yeni maneələr yaradır. Beynəlxalq reytinq agentliyi Fitch Ratings bildirir ki, ABŞ-da süni intellekt üçün nəzərdə tutulan məlumat mərkəzləri ştat səviyyəsində mümkün tənzimləmə dəyişiklikləri və elektrik enerjisinin təchizatında gecikmələr səbəbindən artan risklərlə üzləşir.

Agentlik xüsusilə Texas, Corciya və Ohayo ştatlarında mümkün məhdudiyyətlərin investisiya layihələrinə təsirindən narahatdır.

ABŞ-dakı məlumat mərkəzi layihələrinin yarıdan çoxu üç ştatda cəmləşib

Fitch-in diqqət çəkdiyi əsas məqam investisiyaların coğrafi cəmləşməsidir. Texas, Corciya və Ohayo ABŞ-da inkişaf etdirilməkdə olan məlumat mərkəzi layihələrinin 50 faizindən çoxunu təşkil edir. Bu isə həmin ştatlarda qəbul ediləcək istənilən yeni məhdudiyyətin ölkənin ümumi investisiya planlarına ciddi təsir göstərə biləcəyi deməkdir.

ABŞ-da aralıq seçkilərində qalib gələn bəzi namizədlər seçki kampaniyaları zamanı məlumat mərkəzlərinin tikintisinə daha sərt nəzarət və məhdudiyyətlər tətbiq edəcəklərini vəd ediblər.

Müzakirə olunan tədbirlər arasında yeni məlumat mərkəzlərinin tikintisinin müvəqqəti dayandırılması, icazə prosedurlarının sərtləşdirilməsi və layihələrin ətraf mühitə təsiri barədə daha geniş məlumat açıqlanması tələbləri var.

Xüsusilə enerji xərcləri, su ehtiyatlarından istifadə və məlumat mərkəzlərinin yerli əhali üçün yaratdığı mümkün problemlər diqqət mərkəzindədir. Bununla belə, Fitch qeyd edir ki, seçki kampaniyalarında səsləndirilən vədlərin nə dərəcədə real dövlət siyasətinə çevriləcəyi hələ məlum deyil.

Elektrik enerjisi çatışmazlığı süni intellekt investisiyalarını ləngidir

Məlumat mərkəzləri adi ofis və ya server otaqlarından fərqlənir. Süni intellekt modellərinin öyrədilməsi və işlədilməsi üçün böyük hesablama gücü tələb olunur. Bu isə fasiləsiz və böyük həcmdə elektrik enerjisi istehlakı deməkdir.

Süni intellekt sistemlərinin geniş yayılması ilə məlumat mərkəzlərinin elektrik enerjisinə tələbatı da artır. Lakin enerji infrastrukturu bu sürətlə genişlənə bilmir.

Yeni elektrik xətlərinin çəkilməsi, enerji şəbəkəsinə qoşulma və müvafiq icazələrin alınması uzun müddət tələb edə bilər.

Beləliklə, şirkət məlumat mərkəzinin tikintisi üçün maliyyə və texnologiya təmin etsə belə, elektrik enerjisinə çıxış əldə edə bilmədikdə layihəni nəzərdə tutulan vaxtda istifadəyə vermək çətinləşir.

Fitch-in xəbərdarlığına görə, elektrik enerjisi və su təchizatı ilə bağlı icazələrin alınmasının çətinləşməsi yeni investisiyaların sürətini azalda bilər.

Su ehtiyatları da yeni mübahisə mövzusuna çevrilir

Məlumat mərkəzlərinin fəaliyyətində yalnız elektrik enerjisi deyil, su da mühüm resursdur. Xüsusilə yüksək hesablama gücünə malik avadanlıqların soyudulması üçün müxtəlif texnologiyalardan istifadə olunur. Bəzi sistemlərdə əhəmiyyətli həcmdə su tələb edilir.

Bu isə məlumat mərkəzlərinin yerləşdiyi ərazilərdə yerli əhali, kənd təsərrüfatı və digər istehlakçılarla su resursları uğrunda rəqabət yarada bilər.

ABŞ-da məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı etirazların bir hissəsi də məhz su və enerji istehlakı ilə bağlıdır. Yerli icmalar bu obyektlərin elektrik enerjisinin qiymətinə, su ehtiyatlarına və ətraf mühitə mümkün təsirlərindən narahatdırlar.

Buna görə də yeni layihələrin təsdiqlənməsi zamanı şirkətlərdən daha çox şəffaflıq və ətraf mühitə təsirin əsaslandırılması tələb oluna bilər.

Yeni məhdudiyyətlər investisiyaları nə qədər bahalaşdıra bilər?

Fitch-in xəbərdarlığına görə, yeni icazə şərtlərinin tətbiqi və ya tikintinin müvəqqəti dayandırılması layihələrin tamamlanması ilə bağlı riskləri artıracaq.

Burada bir neçə maliyyə nəticəsi mümkündür:

• Tikinti müddətinin uzanması: İcazələrin alınması və enerji şəbəkəsinə qoşulma gecikdikcə layihələrin istifadəyə verilməsi təxirə düşə bilər.

• Əlavə maliyyə xərcləri: Tikinti uzandıqca kredit faizləri, podratçı xərcləri və digər əməliyyat məsrəfləri arta bilər.

• Vergi güzəştlərinin itirilməsi: Məlumat mərkəzlərinə verilən vergi təşviqlərinin ləğvi investisiyaların cəlbediciliyini azalda bilər.

• Yeni layihələrin təxirə salınması: Daha sərt tənzimləmə mühiti şirkətləri investisiya qərarlarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edə bilər.

Xüsusilə tikintisi davam edən və ya icazə gözləyən layihələr üçün yeni qaydaların tətbiqi əlavə qeyri-müəyyənlik yaradır.

Süni intellekt bumunun qarşısında yeni maneə

Fitch-in xəbərdarlığı daha geniş iqtisadi prosesin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Son illərdə süni intellektə yatırılan vəsaitlər texnologiya sektorunda yeni investisiya dalğası yaradıb. Lakin bu investisiyaların davamlı olması üçün infrastrukturun da eyni sürətlə inkişaf etməsi lazımdır.

Məlumat mərkəzlərinin tikintisinə milyardlarla dollar yönəldən şirkətlər artıq yalnız texnoloji rəqabəti deyil, enerji təminatı, su resursları, yerli əhalinin münasibəti və dövlət tənzimləməsi kimi məsələləri də nəzərə almalıdırlar.

Burada mühüm bir ziddiyyət ortaya çıxır: süni intellekt iqtisadiyyatın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur, lakin onun inkişafı üçün tələb olunan infrastruktur yerli icmalar və mövcud resurslar üzərində əlavə təzyiq yaradır.

Fitch-in xəbərdarlığı ABŞ-da süni intellekt investisiyalarının dayanacağı anlamına gəlmir. Ancaq bu investisiyaların əvvəlki sürətlə və eyni şərtlərlə davam etməsinin artıq o qədər də asan olmadığını göstərir.

Nəticə etibarilə, süni intellekt yarışında üstünlük yalnız ən güclü modelləri yaradan şirkətlərin deyil, həmin modelləri işlətmək üçün lazım olan enerji və infrastrukturu təmin edə bilənlərin də əlində olacaq.