Zelenskinin “Rusiya səmasını bağlamaq” mesajı nə deməkdir? Aeroflot-un səhmləri ucuzlaşdı
Ukraynanın Rusiya ərazisinə uzaqmənzilli dron hücumlarını genişləndirə biləcəyi barədə xəbərdarlıqlar mülki aviasiya üçün yeni risklər yaradır. Moskva birjalarında isə bunun ilk maliyyə reaksiyası artıq görünüb – “Aeroflot”un səhmləri 5%-dən çox ucuzlaşdı.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Rusiya hava məkanından istifadə edən aviaşirkətlərə xəbərdarlığı Rusiyanın mülki aviasiya sektoru üçün yeni risk müzakirəsini gündəmə gətirib.
Zelenski sentyabrın 1-də yaydığı videomüraciətdə Rusiya səmasının “tamamilə təhlükəsiz olmadığını” bildirib. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın hava məkanında dronların sayının artacağı nəzərə alınmalıdır. Ukrayna prezidenti aviaşirkətləri, sığorta şirkətlərini və Rusiyanın əsas hava limanlarından istifadə edən qurumları risk barədə xəbərdar edib.
Zelenskinin açıqlamasından sonra Rusiyanın ən böyük aviaşirkətlərindən biri olan “Aeroflot”un səhmləri Moskva birjasında 5,11% ucuzlaşaraq 30,36 rubla düşüb. Bu, açıqlamanın yalnız siyasi və hərbi deyil, həm də maliyyə bazarlarında dərhal reaksiya doğurduğunu göstərir.
Rusiya səmasında nə dəyişir?
Zelenskinin açıqlaması Ukraynanın son günlər Rusiyanın arxa cəbhəsində yerləşən müxtəlif obyektlərə dron hücumlarını genişləndirməsi fonunda səslənib.
Son günlər hücumların coğrafiyası və hədəfləri genişlənib. Zərbələr arasında Baltik dənizində Ust-Luqa limanındakı neft terminalı, Oryol vilayətində dron bazası, Tolyatti və Belqoroddakı obyektlər, həmçinin Yeysk və Saratov vilayətlərindəki aviabazalar qeyd olunur. Bu mənzərə Ukraynanın uzaqmənzilli zərbələrində hədəflərin tədricən daha geniş iqtisadi və logistika infrastrukturuna yönəldiyini göstərir.
Xüsusilə neft emalı zavodları, yanacaq infrastrukturu, logistika mərkəzləri və hərbi təchizatla əlaqəli obyektlərin mümkün hədəflər sırasında olduğu vurğulanır. Ozon və Wildberries kimi iri logistika şəbəkələrinin obyektlərinə zərbələr də bu kontekstdə nəzərdən keçirilir.
Hədəflər dəyişdikcə riskin iqtisadi qiyməti də artır
Burada əsas məsələ yalnız hansı obyektlərin vurulması deyil. Uzaqmənzilli dron hücumlarının coğrafiyasının genişlənməsi nəqliyyat və logistika zəncirinin fəaliyyətinə əlavə risk yaradır.
Əgər hava məkanında dron aktivliyi artırsa, aviaşirkətlər üçün bir neçə problem eyni vaxtda ortaya çıxa bilər:
uçuşların gecikdirilməsi və ya təxirə salınması;
hava limanlarının müvəqqəti bağlanması;
uçuş marşrutlarının dəyişdirilməsi;
yanacaq və əməliyyat xərclərinin artması;
sığorta risklərinin yüksəlməsi sərnişin tələbinə mənfi təsir.
Bu səbəbdən Zelenskinin xəbərdarlığının Aeroflot səhmlərində əks-səda yaratması təsadüfi görünmür. Bazar üçün əsas sual artıq yalnız “hava hücumu olacaqmı?” deyil.
Əsas sual budur ki, Rusiya aviasiyasının normal fəaliyyət göstərə biləcəyi təhlükəsiz hava məkanı nə qədər geniş qalacaq?
Aeroflot reaksiyası nə deyir?
“Aeroflot” səhmlərinin 5,11% ucuzlaşması investorların aviaşirkətin fəaliyyətində təhlükəsizlik riskinin artmasını qiymətləndirməyə başladığını göstərən ilk bazar siqnallarından biridir.
Burada diqqət çəkən məqam odur ki, bazar reaksiyası konkret bir hücumdan sonra deyil, gələcək risk barədə siyasi xəbərdarlıqdan sonra baş verib. Bu, maliyyə bazarlarının geosiyasi riskləri necə qiymətləndirdiyini də göstərir.
İnvestorlar üçün aviaşirkətin əsas aktivlərindən biri yalnız təyyarələr deyil. Şirkətin gəlirliliyi onun uçuş şəbəkəsinin fasiləsiz işləməsindən, sərnişin axınından və hava limanlarının normal fəaliyyətindən birbaşa asılıdır. Bu zəncirin hər hansı halqasında problem yaranması şirkətin gəlirlərinə və xərclərinə təsir göstərə bilər.
Sığorta şirkətləri üçün də yeni risk
Zelenskinin müraciətində aviaşirkətlərlə yanaşı sığorta şirkətlərinə də ayrıca xəbərdarlıq edilməsi diqqət çəkir. Bu, mövzunun iqtisadi tərəfinin daha geniş olduğunu göstərir.
Çünki hava məkanında hərbi risk artdıqca aviasiya sığortasının qiymətləndirilməsi də dəyişə bilər. Riskin yüksəlməsi sığorta haqlarına, təminat şərtlərinə və bəzi marşrutların kommersiya cəlbediciliyinə təsir göstərə bilər.
Beləliklə, dron hücumlarının genişlənməsi yalnız hava yollarının deyil, aviasiya–hava limanı–sığorta üçbucağının hamısının risk profilini dəyişə bilər.
Ukrayna yeni mərhələyə keçir?
Əsas diqqət çəkən məqamlardan biri Ukraynanın uzaqmənzilli zərbələr kampaniyasının miqyasının genişlənməsi ehtimalıdır.
Zelenski avqustun 28-də Ukrayna ordusuna Rusiyaya qarşı uzaqmənzilli dron istehsalını və istifadəsini artırmaq tapşırığı verdiyini, gündəlik 1 000 dron buraxılması hədəfini açıqlamışdı.
Bu açıqlama reallaşarsa, Rusiyanın arxa cəbhəsində hava hücumlarından qorunma məsələsi daha da aktuallaşa bilər. Ssenaridə növbəti mərhələdə neft və enerji infrastrukturu ilə yanaşı, logistika, nəqliyyat və hərbi təchizat zəncirinin digər elementləri də risk altında qala bilər.
Moskvanın cavabı da sərtləşir
Rusiyanın reaksiyası isə qarşılıqlı eskalasiyanın davam edə biləcəyinə işarə edir. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Zelenskinin Rusiya səmasının təhlükəsizliyi ilə bağlı xəbərdarlığını “dövlət terrorizminə cəhd” kimi qiymətləndirib. Putin həmçinin Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbələrə cavab veriləcəyini bildirib və Ukraynanın enerji infrastrukturuna kütləvi zərbələr hazırlamaq barədə Rusiya Silahlı Qüvvələrinə göstəriş verildiyini açıqlayıb.
Bu isə qarşıdakı dövrdə enerji və nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlı risklərin daha da yüksələ biləcəyini göstərir.
Zelenskinin Rusiya səması ilə bağlı xəbərdarlığı hələ Rusiyanın bütün hava məkanının faktiki bağlanması demək deyil.
Lakin bu açıqlamanın bir neçə saat ərzində Aeroflot səhmlərinin 5%-dən çox ucuzlaşmasına səbəb olması maliyyə bazarlarının belə riskləri artıq qiymətləndirməyə başladığını göstərir.
Belə görünür ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsində yeni mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri cəbhə xəttindən uzaqda yerləşən iqtisadi və logistika infrastrukturunun da döyüş meydanının bir hissəsinə çevrilməsidir.
