Yaxın Şərqdə artan geosiyasi gərginlik dünya iqtisadiyyatı üçün yeni risklər yaradır. Hürmüz boğazında yaşanan təhlükəsizlik problemləri hələ tam həll olunmamışkən, indi də diqqətlər Qırmızı dənizə yönəlib. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu iki strateji dəniz marşrutunda eyni vaxtda yaranacaq problemlər qlobal ticarət, enerji bazarları və logistika zəncirlərinə ciddi zərbə vura bilər.

Niyə məhz Qırmızı dəniz narahatlıq yaradır?

Qırmızı dəniz Asiya ilə Avropanı birləşdirən ən vacib ticarət yollarından biridir. Bu marşrut vasitəsilə gəmilər Süveyş kanalına çıxış əldə edir və dünya ticarətinin əhəmiyyətli hissəsi məhz bu istiqamətdən daşınır. Son aylarda bölgədə təhlükəsizlik risklərinin artması gəmiçilik şirkətlərini alternativ marşrutlar axtarmağa məcbur edir.

Hürmüz boğazındakı böhran vəziyyəti daha da çətinləşdirir

Dünya neft ticarətinin mühüm hissəsinin keçdiyi Hürmüz boğazında yaşanan gərginlik enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artırıb. Bölgədə hərbi risklərin yüksəlməsi nəticəsində bəzi tanker daşımalarında ləngimələr yaranıb, sığorta xərcləri isə yüksəlib. Analitiklər hesab edirlər ki, Hürmüz və Qırmızı dəniz marşrutlarının eyni vaxtda təhlükə altında olması qlobal enerji təchizatına ciddi təsir göstərə bilər.

Gəmilər daha uzun marşrutlara yönəlir

Təhlükəsizlik riskləri səbəbindən bir çox daşıma şirkəti Afrika qitəsinin cənubundan keçən alternativ marşrutlardan istifadə etməyə başlayıb. Bu isə daşınma müddətini günlərlə uzadır, yanacaq sərfiyyatını artırır və logistika xərclərini yüksəldir. Nəticədə yükdaşıma tarifləri bahalaşır və məhsulların son qiymətlərinə təsir göstərir.

İnflyasiya təhlükəsi yenidən gündəmdədir

Qırmızı dənizdə mümkün böhranın ən ciddi nəticələrindən biri inflyasiya təzyiqlərinin yenidən güclənməsi ola bilər. Pandemiyadan sonra normallaşmağa başlayan təchizat zəncirləri yeni gecikmələrlə üzləşərsə, istehlak mallarının və sənaye məhsullarının qiymətlərində artım müşahidə oluna bilər. Xüsusilə Avropa iqtisadiyyatları bu riskə daha həssas hesab olunur.

Enerji bazarları riskləri qiymətləndirir

Neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının əhəmiyyətli hissəsi Yaxın Şərqdən məhz bu marşrutlarla həyata keçirilir. Daşımaların ləngiməsi və ya marşrutların dəyişdirilməsi enerji bazarlarında qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Son aylarda neft bazarlarında müşahidə olunan volatilliyin əsas səbəblərindən biri də məhz bu geosiyasi risklərdir.

Qlobal iqtisadiyyat yeni sınaq qarşısında

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Hürmüz boğazı və Qırmızı dənizdə yaranan problemlər təkcə regional məsələ deyil. Bu marşrutlar dünya ticarətinin və enerji təchizatının əsas arteriyaları sayılır. Buna görə də bölgədəki hər hansı uzunmüddətli böhran beynəlxalq ticarətin bahalaşmasına, enerji qiymətlərinin artmasına və qlobal iqtisadi artımın zəifləməsinə səbəb ola bilər. Hazırda bazarlar və hökumətlər hadisələrin inkişafını diqqətlə izləyir.