Azərbaycanın pul icmalında dəyişən dinamika nəyi göstərir? -TƏHLİL

Son iki ildə ölkədə geniş pul kütləsi ümumilikdə artım trendi nümayiş etdirib, bu ilin əvvəlində isə bir ayda 3.4% azalıb. Əsas siqnal ondan ibarətdir ki, 2025-ci ilin sonu – 2026-cı ilin əvvəli dövründə pul bazarında müəyyən soyuma əlamətləri müşahidə olunur. Bu, monetar siyasətdə ehtiyatlı yanaşmanın və ya iqtisadi aktivlikdə müvəqqəti zəifləmənin göstəricisi ola bilər.

2 il ərzində sistemdəki ümumi pul həcmi artıb

Qeyd edək ki, 2024-cü ilin yanvarında geniş pul kütləsi 44,9 mlrd manat idi. 2025-ci ilin dekabrında bu göstərici 49,9 mlrd manata yüksəlib. 2026-cı ilin yanvarında isə 48,2 mlrd manata geriləyib.

Yəni 2 il ərzində sistemdəki ümumi pul həcmi artıb, lakin 2026-cı ilin əvvəlində müəyyən azalma müşahidə olunur. Bu isə mövsümi faktorlar və ya pul siyasətində sərtləşmə ilə bağlı ola bilər.

Xalis xarici aktivlər: 2025 zirvəsi, sonra eniş

Xalis xarici aktivlər valyuta ehtiyatları və xarici balansın vəziyyətini göstərir. 2024-cü ildə göstərici 24–27 mlrd manat aralığında dəyişib. 2025-ci ilin mayında maksimum həddə – 29,8 mlrd manata çatıb. 2025-ci ilin sonunda isə 25,8 mlrd manata düşüb.

2026-cı ilin yanvarında 26,6 mlrd manat səviyyəsindədir.

Bu dinamika göstərir ki, 2025-ci ilin ortalarında xarici axınlar güclü olub, lakin ilin ikinci yarısında müəyyən azalma yaşanıb. Bu, enerji gəlirləri, idxal artımı və ya kapital hərəkətləri ilə bağlı ola bilər.

Xalis daxili aktivlər: 2025-ci ilin sonunda sıçrayış

Xalis daxili aktivlər isə əsasən daxili kreditləşmə və hökumət-biznes maliyyələşməsi ilə əlaqəlidir.

2024-cü ildə göstərici əsasən azalma meyli göstərib (20 mlrd manatdan 17,5 mlrd manata qədər).

2025-ci ilin ikinci yarısında isə kəskin artım başlayıb.

2025 dekabrında 24 mlrd manatla pik həddə çatıb.

Bu artım ilin sonunda büdcə xərclərinin genişlənməsi və kredit aktivliyinin yüksəlməsi ilə izah oluna bilər.

İqtisadiyyata tələblər: sabit artım

Cədvəldə ən stabil artım xətti iqtisadiyyata tələblərdə (kredit qoyuluşları) müşahidə olunur:

2024 yanvar: 23,9 mlrd manat

2025 dekabr: 29,6 mlrd manat

2026 yanvar: 29,5 mlrd manat

Bu, kreditləşməsinin davamlı artdığını göstərir. Yəni banklar iqtisadiyyatı maliyyələşdirməyə davam edir və kredit portfeli genişlənir.

Manatla pul kütləsi: 40 milyard manata yaxınlaşma

Manatla geniş pul kütləsi 2025-ci ilin sonunda 40,4 mlrd manata çataraq rekord səviyyə göstərib.

2026-cı ilin yanvarında isə 38,3 mlrd manata enib. Bu azalma mövsümi likvidlik dəyişiklikləri və ya depozit axınları ilə bağlı ola bilər.

Manatın dövretmə sürəti: aşağı düşür

Ən diqqətçəkən göstəricilərdən biri manatın dövretmə sürətidir.

2024-cü ildə göstərici 3.2–3.6 intervalında olub.

2025-ci ilin sonuna doğru 3.20-yə qədər enib.

2026-cı ilin yanvarında isə 2.84-ə düşüb.

Bu o deməkdir ki, iqtisadiyyatda pul daha yavaş dövr edir. Adətən bu hal ya yığımların artması, ya istehlak tempinin zəifləməsi, ya da iqtisadi aktivliyin nisbətən soyuması ilə əlaqəli olur.

Nəticə: Likvidlik yüksəkdir, amma dinamika dəyişir

Ümumilikdə mənzərə onu göstərir ki, kreditləşmə artır, pul kütləsi orta müddətdə genişlənib. 2025-ci ilin ortasında xarici aktivlər güclü olub və 2026-cı ilin əvvəlində pul dövriyyəsi zəifləyib.